Thái độ lương thiện

Posted on March 24, 2012 by

0


© Op-Economica, 24-3-2012 — Tôi có người đồng nghiệp lớn tuổi là nhà nghiên cứu người Mỹ, cùng hợp tác phát triển chương trình nghiên cứu sâu về năng lực sáng tạo-khởi nghiệp và những ý nghĩa ứng dụng quản trị.

Chuyện công việc thì không có gì phải bàn. Việc thì làm. Nhưng thái độ làm việc thì rất đáng suy nghĩ. Bà (nhà khoa học ấy là một lady lịch lãm và rất dễ mến) dạy tôi vài bài học rất đáng nhớ – có lẽ cả đời không thể quên.

Trước tiên, phải nói về quan niệm về tính hữu ích của một cá thể với đồng loại. Bà dậy cho tôi rằng, nếu không hữu ích thì cũng phải hết sức cố gắng để trở thành hữu ích. Thiếu điều này, cuộc sống chẳng còn ý nghĩa gì đáng kể. Triết lý sống là: “Tôi sẽ từ giã cuộc đời này sau khi làm cho nó tươi đẹp hơn dù chỉ chút xíu so với trước khi tôi xuất hiện.”

Phải làm thầm cảm ơn triết lý sống này. Từ khi biết nó, tôi bị buộc phải thay đổi rất nhiều.

Thứ hai, phải nói về khái niệm “điều kiện cần.” Bà có lần nói vui – nhưng có thể hiểu gần như là trách – khi tôi trao đổi: “Tôi muốn làm việc này, nhưng thiếu kinh phí.” Bà viết thư bảo: “Này anh bạn trẻ, chẳng có ai trong giới nghiên cứu chúng ta lại cần tiền để có thể bắt đầu nghiên cứu cả.” Nói thì ngắn, nhưng thời gian giúp tôi trả lời một việc xác đáng: “Nếu đó là lẽ sống, ta phải thực hiện nó. Điều đó càng đúng với tư cách một người làm nghề nghiên cứu – tức là đem lại hiểu biết và nhận thức mới.”

Thật là bài học giản dị vào sâu sắc biết bao nhiêu. Tôi đã không ít lần tự nhớ lại chuyện này, và lấy làm ngượng về sự ấu trĩ của mình khi đó. Thật xấu hổ, và mừng vì chợt nhận ra, hóa ra mình vẫn còn biết xấu hổ.

Bà cũng là người cùng chia sẻ với tôi quan niệm triết lý cổ của Hillel: “If not me, who? If not now, when?”

Thứ ba, sự cam kết cao độ và trung thực cao độ với chính bản thân. Khi nghiên cứu về năng lực sáng tạo, bà đưa ra một vài đề xuất dựa trên quan sát và nghiên cứu của bản thân. Điều hay là sau đó bà làm đúng y như vậy. Tin vào điều mình nói là có ích, và làm để chứng minh rằng nó hữu ích. Ngẫm lại thấy, có biết bao lần và bao người trong đời khuyên người khác những điều mà mình chẳng hề làm. Hay nói như Havel là: “Nói những lời không nghĩ, mà nghĩ những lời không nói.”

Những tinh thần cao quý này càng đáng trân trọng, nếu chúng ta xét thấy phông văn hóa XH Việt Nam buộc phải thay đổi để thích ứng với sự phát triển như vũ bão và tốc độ thay đổi chóng mặt. Chính những nguyên lý cao đẹp, mà bền với thời gian, bất biến với các giá trị ảo ảnh này, làm cho độ bền và sức sống của XH có thể xuyên qua khó khăn, khủng hoảng. Làm cho quá trình tìm về với giá trị đích thực của cuộc đời được thuận lợi hơn, và làm cho cuộc đời mỗi con người chỉ vay mượn vài chục năm sống (trong đó phần lớn thời gian là đi học và ngủ nghỉ) trở nên có ý nghĩa hơn – và thực tế là được sống kéo dài ra hơn.

Tôi biết ơn thái độ sống lương thiện ấy, và ước gì nó tràn ngập trong XH Việt Nam ngay lúc này, dù vẫn biết đó chỉ là giấc mơ, thậm chí là xa xôi, diệu vợi…

Nhưng vẫn phải mơ, vì đó là giấc mơ quá đẹp.

2015-06-28_sci

Advertisements