Ông bác “vật lý hạt nhân”

Posted on April 4, 2013 by

2


Op-Economica, 4-4-2013 — Ông bác tôi là nhà khoa học, nghiên cứu vật lý hạt nhân từ thuở xa xưa. Nay, nhân thấy Việt Nam ta lại ầm ĩ về món điện hạt nhân, tôi tự hỏi liệu còn bao nhiêu nhà khoa học thực sự còn đang “cầy cấy” trên mảnh đất khoa học khô cằn ở xứ này.

Tôi cũng hay giao du, trò chuyện, cà phê với những người làm khoa học trong ngành vật lý, như Phạm Duy Hiển, Trần Xuân Hoài, v.v.. Nhưng, xem ra thì cũng chẳng còn bao nhiêu.

Thế hệ tài năng lỗi lạc ngày ấy bây giờ cũng già và về hưu hết cả. Lâu lâu đi thăm nhau hỏi han bệnh tình ốm đau già cả, hoặc xem ai còn ai mất.

Thế hệ trẻ thì ngay này phiêu tán các trung tâm khoa học thế giới, cũng chẳng mấy ai mặn mà gì với cánh đồng khô cằn, nghèo đói, năng suất thấp của khoa học-công nghệ VN.

Ông bác là nguồn cảm hứng vĩ đại của tôi thời còn bé. Một nếp nhà mái lá cọ lợp, tường bao bốn bề là đất sét trộn rơm, duy nhất chỉ có một hàng gạch nung bao quanh hiên nhà là trông có vẻ “hiện đại” còn lại đất và đất.

Ông hay nằm trên chiếc giường nhỏ xíu, giát giường cọt kẹt, vắt tay lên trán đọc sách. Lương nhà khoa học chỉ có tí tẹo, nhưng tôi hay nghe lỏm thấy bà tôi than phiền ông lại xúc bớt gạo đem cho học sinh đang nghiên cứu khoa học bị thiếu ăn… Bà tôi nói vậy, nhưng là người hiền từ và hết lòng lo lắng cho con cái. Bà chỉ cằn nhằn qua loa – chắc vì lo lắng trĩu nặng cái thời thiếu đói – rồi sau đó lại quên ngay.

Tôi nghe nói tốt nghiệp cấp 3 giữa chiến tranh là ông đã có thể sử dụng 3 tiếng: Anh, Pháp, Nga để đọc sách khoa học. Sau này nữa, ông có học thêm những thứ tiếng gì, tôi cũng chẳng rõ. Nhưng 3 thứ này đã quá choáng với tuyệt đại đa số người Việt, kể cả các giáo sư Việt vẫn tự xưng hùng bá này nọ…

Bà tôi góp tay “làm kinh tế” để giúp ông bác: từ trồng mía, trồng rau, bắt cá, nuôi lợn, gà… Khổ cực vô cùng, nhưng dường như ai cũng có lý tưởng sống cao đẹp. Có lần bà tôi phàn nàn với tôi, lúc đó còn rất bé, ông bác không trông coi cẩn thận, nên bọn thương lái vào mua lợn xuất chuồng ép uổng, cân điêu mất mấy chục kg thịt lợn hơi. Rõ ràng là bà tiếc đứt ruột. Nhưng bà tôi rất hiền lành, kêu ca thế, xong là cười và bảo: “Cậu Biên mày thế đấy, chỉ có nghiên cứu cả ngày…” (vùng quê Quảng Ngãi gọi “bác” là “cậu).

Ngày bé, ông thi thoảng ở nước ngoài nghỉ sau đợt nghiên cứu dài thì hay tạt qua nhà tôi ở phố Trần Phú. Tôi khoái lắm, vì những lần như thế hay được cho lên xe đạp đi chơi phố. Sau khi đi chơi thì được đi ăn gì đó. Lần thì kem Bờ Hồ, lần nhớ nhất là chè đậu xanh có hạt sen… ăn xong thấy mình như được liên tiên vậy! Sao mà chè hồi đó nó ngon thế cơ chứ.

Khi tôi lớn hơn chút, ông có dành thời gian chỉ bảo về vật lý, về việc chọn thầy học, đọc cái gì. Nhưng ông tuyệt nhiên không có ý khuyên tôi học ngành vật lý ở bậc đại học, mặc dù tôi tự nhận là yêu thích vật lý.

Tôi chẳng bao giờ thấy ông nghĩ hay nói về lợi ích, bổng lộc, danh tước khoa học, mặc dù bạn thân đồng nghiệp của ông có người leo lên tới chức UV Bộ Chính Trị, và sẵn sàng “offer” ông những cơ hội thăng tiến hiếm có. Ông cũng chả màng.

Bây giờ tìm đâu ra những con người đôn hậu, chất phác và hết mình vì khoa học thế nữa nhỉ?!

Một bài nghiên cứu của ông, tôi tìm được, cũng lưu lại: Nucl.Phys.B54.78-96.

Nay, may mà nhờ có Google Scholar nên tôi tìm lưu lại chút vết tích của ông bác vĩ đại của nhà tôi. Ông cũng già rồi. Có lẽ cũng chẳng bao giờ biết là thằng cháu ngày nào giờ đi “lục lọi” tiểu sử khoa học của ông.

The slope parameter of the differential cross-section of elastic pp scattering in energy range 12–70 GeV

GG Beznogikh, A Buyak, KI Iovchev, LF Kirillova… – Physics Letters B, 1969 – Elsevier
The measurements of the differential cross section of elastic pp scattering in relative units were performed in the energy range of 12–70 GeV. The values of the slope parameter were obtained from this data. It was shown that the slope parameter of the differential pp

Small angle proton-proton elastic scattering from 9 to 70 GeV/< i> c</i>

GG Beznogikh, A Bujak, LF Kirillova, BA Morozov… – Physics Letters B, 1972 – Elsevier
Proton-proton elastic scattering has been measured over the four-momentum transfer squared 0.0007⩽ t⩽ 0.02 GeV 2/c 2. A gas hydrogen jet has been used as an internal target of the accelerator. The results indicate that the ratio of the real to the imaginary part of the

Total elastic pp, pd, pn cross sections in the energy range of 1-70 GeV

GG Beznogikh, A Bujak, VA Nikitin, MG Shafranova… – Physics Letters B, 1973 – Elsevier
Volume 43B, number 1 PHYSICS LETTERS 8 January 1973 TOTAL ELASTIC pp, pd, pn CROSS SECTIONS IN THE ENERGY RANGE OF 1-70 GeV GG BEZNOGIKH, A. BUJAK, VA NIKITIN, MG SHAFRANOVA, VA SVIRIDOV, TRUONG BIEN, LV VIKHLYANTSEVA, VI

Differential cross sections of elastic pp scattering in the energy range 8–70 GeV

GG Beznogikh, A Bujak, LF Kirillova, BA Morozov… – Nuclear Physics B, 1973 – Elsevier
Abstract In this paper we present tables of absolute differential cross sections of elastic pp scattering together with the values of the slope parameter B and the real-part parameter α, where View the MathML source and A (0) is the amplitude of elastic pp scattering at t= 0.

Differential cross sections of elastic pd scattering in the energy range 10–70 GeV

GG Beznogikh, A Bujak, LF Kirillova, BA Morozov… – Nuclear Physics B, 1973 – Elsevier
Nuclear Physics B54 (1973) 97-108. North-Holland Publishing Company DIFFERENTIAL CROSS SECTIONS OF ELASTIC pd SCATTERING IN THE ENERGY RANGE 10-70 GeV GG
BEZNOGIKH, A. BUJAK, LF KIRILLOVA, BA MOROZOV, VA NIKITIN, PV NOMOKONOV,

Những tên tuổi khoa học lừng lẫy thập niên 1960s có cả tên Việt Nam

Những tên tuổi khoa học lừng lẫy thập niên 1960s có cả tên Việt Nam