Khám phá về ‘hạt của Chúa’ giành Nobel Vật lý 2013; tưởng nhớ Robert Brout người đóng góp nên Brout-Englert-Higgs boson

Posted on October 8, 2013 by

7


VietnamNet, 9-10-2013 | Theo Nobelprize.org — Đúng như dự đoán, Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển vừa tuyên bố, François Englert và Peter W. Higgs là những chủ nhân của giải thưởng Nobel Vật lý 2013 vì dự đoán về sự tồn tại của hạt boson Higgs hay còn gọi là “hạt của Chúa”.

Theo thông cáo báo chí của Ủy ban Nobel, giải thưởng Nobel trong lĩnh vực vật lý năm nay đã thuộc về hai ông François Englert và Peter W. Higgs vì có công “khám phá về mặt lý thuyết một cơ chế đóng góp cho sự hiểu biết của chúng ta về nguồn gốc khối lượng của các hạt hạ nguyên tử, và nó đã được xác thực qua khám phá gần đây về sự tồn tại của hạt cơ bản từng được phỏng đoán, trong các thí nghiệm của ATLAS và CMS với máy gia tốc hạt lớn (LHC) của Tổ chức nghiên cứu hạt nhân châu Âu (CERN)”.

François Englert sinh năm 1932 tại Bỉ. Ông đã nhận bằng tiến sĩ năm 1959 tại trường Université Libre de Bruxelles ở Brussels, Bỉ và từng là giáo sư giảng dạy tại ngôi trường này.

Peter W. Higgs sinh năm 1929 tại Anh. Ông được trao bằng tiến sĩ năm 1954 của Đại học London và từng giảng dạy tại Đại học Edinburgh, Anh nhưng nay đã nghỉ hưu.

Năm 1964, François Englert và Peter W. Higgs đã riêng rẽ đề xuất giả thuyết quan trọng trên. Đến năm 2012, các ý tưởng của họ đã được xác thực nhờ khám phá về hạt Higgs tại phòng thí nghiệm của CERN ở ngoại ô Geneva, Thụy Sỹ.

François Englert và Peter W. Higgs.

François Englert và Peter W. Higgs.

Lý thuyết của hai tân “Nobel gia” là một phần cốt lõi của Mô hình chuẩn trong vật lý hạt, vốn mô tả cách hình thành thế giới. Theo Mô hình chuẩn, mọi thứ, từ hoa và con người tới các vì sao và hành tinh, đều cấu tạo từ một vài khối xây dựng: các hạt vật chất. Những hạt này chịu sự chi phối của lực trung gian từ các hạt tạo lực, nhằm đảo bảo vạn vật hoạt động đúng như chúng vốn có.

Toàn bộ Mô hình chuẩn cũng dựa vào sự tồn tại của một loại hạt đặc biệt: hạt Higgs. Hạt này bắt nguồn từ một trường vô hình lấp đầy tất cả không gian. Ngay cả khi vũ trụ dường như trống không, trường này vẫn tràn ngập ở đó. Không có nó, chúng ta sẽ không thể tồn tại vì nó “chịu trách nhiệm” cung cấp khối lượng cho các hạt. Lý thuyết do hai nhà khoa học Englert và Higgs đã mô tả quá trình này.

Hạt boson Higgs có tầm quan trọng đặc biệt trong Mô hình chuẩn cũng như trong vật lý học nói chung, vật lý hạt nói riêng. Nó là chìa khoá để giải quyết “bí mật” của trọng lượng.

Các nhà khoa học và giới hàn lâm toàn cầu cũng không quên kính cẩn nghiêng mình trước thành tựu của một trong bộ 3 đã khám phá và dự báo sự tồn tại của hạt Higgs – một giáo sư danh tiếng khác từng nhận bằng Tiến sỹ tại chính ĐHTH Bruxelles, và cũng là giáo sư của ĐHTH Bruxelles – Giáo sư Robert Brout.

Rất tiếc thương ông đã qua đời năm 2011, trước khi kịp thấy sự bắn phá và ghi nhận từ thực nghiệm sự tồn tại của Higgs boson và tất nhiên không kịp nhận giải thưởng cao quý nhất của nhân loại cho thành tựu cống hiến trọn đời của ông. Brout và Englert là hai người bạn thân, và Englert đã ở bên cạnh Brout cho tới khi ông qua đời. GS Brout là người Bỉ gốc Mỹ và đã sang sống ở Bruxelles để tiếp tục đồng hành nghiên cứu với GS Englert, tại ĐHTH Bruxelles (Université Libre de Bruxelles). Hai người có một tình bạn trọn đời, hết sức cảm động.

* Thông tin thú vị bên lề sự kiện Nobel Physics 2013:

Giáo sư François Englert của ĐHTH Bruxelles (Université Libre de Bruxelles) đã mang lại cảm hứng lớn lao cho trung tâm giáo dục này. Cũng không có gì đáng ngạc nhiên khi chúng ta biết rằng Conseil de Physique – do nhà khoa học và nhà công nghiệp (sau này là nhà từ thiện và chính khách của Bỉ) tên là Ernest Solvay khởi xướng – đã quy tụ về ĐHTH Bruxelles định kỳ những bộ óc lỗi lạc nhất của loài người trong các lĩnh vực hóa học, vật lý và toán học để bàn về hướng đi của khoa học và số phận loài người trong tương lai.

Rõ ràng là hơn một thế kỷ của sáng kiến Congrès Solvay đã cho thấy tầm nhìn của Solvay vượt thời gian-không gian của ông vĩ đại tới nhường nào.

nobel_prize_physics

Hình ảnh rực rỡ này được trang hoàng trang chủ website của ĐHTH Bruxelles hôm nay (www.ulb.be hoặc www.ulb.ac.be). Một loạt bài đã được đưa lên trang web của nhà trường, tưng bừng nghênh đón thêm một GT Nobel cao quý nữa trong lịch sử gần 2 thế kỷ thành tựu khoa học của ULB.

Le Prix Nobel de Physique 2013 est attribué à François Englert, Professeur émérite de l’Université libre de Bruxelles

Giáo sư Englert và Higgs

Giáo sư Englert và Higgs

L’ULB est extrêmement heureuse et fière de l’attribution de ce Prix Nobel – le premier Nobel de physique décerné à un Belge.

Il récompense des travaux théoriques d’une grande inspiration, qui ont conduit dès 1964 ✝ Robert Brout et François Englert, ainsi que Peter Higgs, à proposer un mécanisme théorique qui joue un rôle essentiel dans notre compréhension de l’Univers.

Le boson de Brout-Englert-Higgs impliqué par leurs théories a attendu près de cinquante ans avant d’être découvert par les collaborations CMS et ATLAS au grand collisionneur de hadrons, le LHC du CERN à Genève. Fierté supplémentaire pour notre Université, nos équipes expérimentales sont très activement impliquées dans les recherches menées au CERN.

L’ULB pense aujourd’hui tout particulièrement à Robert Brout, décédé en 2011 et qui a mené avec François Englert, les passionnantes recherches qui sont récompensées par le Prix Nobel.

Avec François Englert, notre Université compte donc désormais quatre Prix Nobel scientifiques…

Au-delà de personnalités d’exception, ces succès s’expliquent par l’attachement profond de notre université à la liberté, qui se concrétise par la totale liberté de chercher dont bénéficient ses chercheurs, ainsi que par son exceptionnelle ouverture internationale. De celle-ci témoignent excellemment l’appartenance à notre corps professoral de Robert Brout, venant de Cornell University, ou encore la présence parmi nous de quelque 45% de doctorants venant de l’étranger.

Còn đây là bài viết về sự kiện phát hiện hạt Higgs boson (gọi đầy đủ là Brout-Englert-Higgs boson):

À la découverte d’une nouvelle particule!

La prédiction du boson scalaire par Robert Brout, François Englert et Peter Higgs.

Une grande excitation règne dans le monde scientifique depuis l’annonce le 4 juillet 2012 de la découverte ou en tout cas d’une forte avancée, dans le royaume des particules élémentaires: On aurait cerné la particule qui donne une masse à toutes les autres particules élémentaires, le fameux boson scalaire, communément appelé boson de Brout-Englert-Higgs.

Ce maillon manquant parmi les constituants les plus fondamentaux de la nature a été prédit il y a 48 ans par deux physiciens de l’Université libre de Bruxelles (ULB), Robert Broutpdf et François Englertpdf, et par Peter Higgs, de l’Université d’Édimbourg.

Les résultats préliminaires obtenus par les expériences Atlas et CMS du Grand Collisionneur de Hadrons (LHC) du Cern indiquent l’existence d’une nouvelle particule d’une masse d’environ 125 Giga electron-volts (càd 125 milliard d’electron-volts ou encore approximativement 125 fois la masse du proton – ou de l’atome d’hydrogène). Il s’agit d’un boson dont les caractéristiques sont compatibles avec celles du célèbre boson de Brout-Englert-Higgs. Bien que des analyses complémentaires soient nécessaires pour en établir la nature exacte, cette découverte représente une étape cruciale dans la compréhension de l’univers et de la matière.

Alors que l’heure de vérité approche concernant l’existence de cette particule, il est sans doute utile de mettre en perspective le cheminement de sa prédiction.

Đáng lẽ GS Robert Brout cũng sẽ nhận giải thưởng Nobel. Nhưng ông đã không còn sống để chờ tới sự kiện này. Dù sao, tôi vẫn tin rằng, GS Brout đang mỉm cười trên thiên đàng.

Quelques mots sur Robert Brout

Le 3 mai 2011, le Professeur Robert Brout nous quittait. Physicien brillant, son nom est étroitement associé à celui de François Englert et à celui de Peter Higgs.

Né à New York en 1928, Robert Brout est décédé à Linkebeek le 3 mai 2011. Docteur en Sciences formé successivement à l’Université de New York et à la Colombia University, Robert Brout mènera l’essentiel de sa carrière en Belgique, aux côtés de François Englert, qu’il avait rencontré en 1959. Jeune diplômé de l’ULB, François Englert avait obtenu un mandat d’associé de recherche dans le laboratoire de Robert Brout, alors professeur à la Cornell University.

Les deux hommes reviendront ensemble à l’ULB en 1961: François Englert comme chargé de cours, Robert Brout comme titulaire d’un Guggenheim Fellowship, en congé de la Cornell University. Temporaire, le congé devient définitif: Robert Brout s’installe à Bruxelles et est intégré définitivement à l’ULB en 1972 ; à partir de 1980, il assure la direction avec François Englert du Service de Physique théorique, en Faculté des Sciences.

Les recherches de Robert Brout sur les particules élémentaires vont très rapidement lui valoir une reconnaissance internationale. En 1964, Robert Brout et François Englert expliquent la différence entre les interactions fondamentales.

Brillant physicien, Robert Brout s’est vu décerner des prix prestigieux, parmi lesquels le Prix de l’European Physical Society (1997), le Prix de la Fondation Wolf (2004) ou encore, récemment, le Sakurai Prize de l’American Physical Society. Son nom avait également été suggéré pour le Prix Nobel. Hélas Robert Brout est disparu avant la découverte éventuelle du boson scalaire qui ouvrirait la porte au Nobel.

Outre ses recherches en physique théorique, Robert Brout est également reconnu internationalement pour ses travaux en mécanique statistique, interactions fondamentales et cosmologie. Avec ses collègues Edgard Gunzig et François Englert, il est d’ailleurs à l’origine du concept d’ “inflation primordiale”, une expansion exponentielle qui se serait produite juste après la naissance de l’Univers et permettrait de comprendre pourquoi l’Univers nous apparait aujourd’hui aussi isotrope. Ces dernières années, Robert Brout s’intéressait à ce qui se passait avant le Big Bang et à l’origine de l’Univers.

C’était aussi un amateur de musique et un passionné de jardinage, “The Gardener of Eden” (le jardinier d’Eden) comme l’avaient surnommé ses

* Thông tin về GS Brout từ website của ĐHTH Bruxelles: Robert Brout.

François Englert, Nobel de Physique, rend hommage à Robert Brout

François Englert s’est vu remettre, avec le Britannique Peter Higgs, le prix Nobel de physique. Le Comité Nobel a récompensé leurs travaux relatifs au boson de Brout-Englert-Higgs, aussi appelé boson scalaire. Robert Brout, qui a participé aux recherches, est malheureusement décédé en 2011. François Englert lui a rendu hommage.

L’annonce du prix Nobel de Physique, qui devait être faite à 11h45, a été retardée à 12h45. Le prix a récompensé le Belge François Englert, professeur émérite de l’ULB, avec le Britannique Peter Higgs de l’université d’Edimbourgh pour leurs travaux relatifs au boson de Brout-Englert-Higgs, une avancée cruciale pour la physique.

Les deux hommes âgés respectivement de 80 et 84 ans sont récompensés pour leurs travaux sur « la découverte théorique d’un mécanisme qui contribue à notre compréhension de l’origine de la masse des particules subatomiques, et qui a récemment été confirmée », a annoncé le comité Nobel dans un communiqué. M. Higgs a donné son nom au fameux «boson de Higgs».

« Je suis content de l’avoir maintenant »

« Je suis content de l’avoir maintenant, je suis encore là » plaisante François Englert, interviewé par la VRT. « Ce qui me rend par contre triste, c’est le décès de Robert Brout. Nous avons travaillé ensemble toute notre vie et il n’est pas là ». Quant à savoir s’il faut renommer le boson de Higgs boson de Higgs-Brout-Englert, « ce serait peut-être plus juste mais je ne vais pas me battre contre ce genre de chose… » sourit le scientifique.

Hai giáo sư Brout và Englert cũng là hai người bạn thân, có tình cảm rất xúc động. Englert luôn gắn bó với Brout cho tới tận giây phút cuối đời. Khi GS Brout qua đời năm 2011, Englert đã đích thân viết thông báo trên tạp chí rất uy tín Physics Today về sự kiện này: Robert Brout by Francois Englert – Phys. Today 64(8) 2011.

* Vài bài liên quan nên xem thêm:

Ernest Solvay (1838-1922): Từ soda đến vật lý lượng tử

Congrès Solvay

10/2011: Tròn 100 năm từ hội nghị Solvay đầu tiên

* Về hành trình tìm hạt Higgs:

CERN: une nouvelle particule élémentaire

How to Be Sure You’ve Found a Higgs Boson

Hình ảnh máy gia tốc LHC đi tìm Hạt Của Chúa Higgs Boson

* Một số bài báo trên world media về sự kiện Nobel liên quan hạt Higgs:

Chasing the Higgs – How 2 Teams of Rivals Searched for Physics’ Most Elusive Particle – NYTimes

BBC News – Higgs boson scientists win Nobel prize in physics

Higgs and Englert Are Awarded Nobel Prize in Physics – NYTimes

Higgs boson Nobel Physics 2013 _ Reuters