Trên đôi vai người khổng lồ: ảnh hưởng gia tăng nhanh của các công trình khoa học lâu đời

Posted on November 5, 2014 by

0


Op-Economica, 5-11-2014 — Tiếp tục loạt bài kỷ niệm 10 năm Google Scholar, các tác giả Alex Verstak, Anurag Acharya, Helder Suzuki, Sean Henderson, Mikhail Iakhiaev, Cliff Chiung Yu Lin, và Namit Shetty đã nghiên cứu về ảnh hưởng của các công trình/bài công bố khoa học lâu đời (cũ), trong bài hiện “treo” trên arxiv: “On the Shoulders of Giants – The Growing Impact of Older Articles” (1411.0275). Họ muốn tìm hiểu mức độ ảnh hưởng của những công trình xuất bản đã lâu thay đổi theo thời gian như thế nào, qua vài thập niên gần đây.

william-blake-newtonViệc trích dẫn được coi là kế thừa không thể tránh của các tác giả đi trước, và được chính Google Scholar ví với “Đứng trên đôi vai những người khổng lồ” (họ cũng dùng khẩu hiệu này ngay trên trang chủ http://scholar.google.com/).

Giả thiết xuất phát như sau: Tốc độ tăng của sản lượng khoa học trong giai đoạn vừa qua dễ dẫn tới suy luận rằng mức suy giảm tương ứng của tỷ trọng trích dẫn (ảnh hưởng) của các nghiên cứu xuất bản đã tương đối xa trong quá khứ.

Tuy nhiên, xu hướng này lại bị chặn vì mức độ hiện diện rộng khắp (và ngày càng rộng hơn) của các nội dung lưu trữ số, cũng như hệ thống tìm kiếm theo quy cách phù hợp với nhu cầu phổ biến khắp nơi. Nhìn chung, họ tìm thấy bằng chứng khẳng định rằng ảnh hưởng của các công trình cũ đã gia tăng nhanh hơn qua giai đoạn 1990-2013, đặc biệt vào nửa cuối thời kỳ này (cũng là thời kỳ Google Scholar bắt đầu tạo ra ảnh hưởng trong giới nghiên cứu khoa học), theo tác giả dẫn đầu, Alex Verstak.

Qua dữ liệu của 9 ngành khoa học lớn, và 261 chuyên ngành hẹp, với rất nhiều công trình có tuổi đời công bố 10 năm, hơn 15 năm và hơn 20 năm, mấy kết luận lớn đáng chú ý như sau.

Trước hết, ảnh hưởng của các công trình lâu đời đã tăng đáng kể thời kỳ 24 năm gần đây, với 36% tổng trích dẫn (thể hiện mức độ ảnh hưởng) rơi vào nhóm các công trình có tuổi đời từ 10 năm trở lên. Mức ảnh hưởng đã gia tăng 28% so với thời điểm năm 1990.

Thứ hai, tốc độ gia tăng ảnh hưởng vọt lên gấp đôi trong nửa sau của giai đoạn nghiên cứu, tức là 2002-13, so với nửa đầu 1990-2001.

Thứ ba, xu hướng gia tăng ảnh hưởng đúng cả với các công trình còn “già” hơn cả 10 năm. Cụ thể, vào năm 2013, 21% trích dẫn rơi vào các công trình có tuổi ít nhất là 15 (tăng 30% ảnh hưởng so với năm 1990), và 13% cho các công trình hơn 20 tuổi (tăng 36%).

Các tác giả tóm lược kết luận rằng, xu hướng tìm thấy là do ngày nay việc tìm kiếm và đọc các bài khoa học cũ dễ dàng và tiện lợi không kém gì việc tham khảo những tài liệu khoa học tân thời, do đó những phát hiện và tiến bộ đáng kể trong lịch sử không bị “thất lạc” trên các giá sách, và do đó, tư tưởng đã công bố có điều kiện để tác động mạnh hơn lên việc hình thành các tư tưởng kế tiếp khắp toàn cầu, cho dù thời điểm tương lai đó là nhiều năm sau thời điểm công trình công bố.

Gần chục năm trước, trong một lần bia hơi với cụ Jim Riedel, cụ giáo sư có ghé tai bảo tôi rằng: Công trình (bài báo – journal article hoặc book chapter trong các edited volume) có ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với cuốn sách monograph. Cụ nói con số: 10 lần. Tôi hơi ngạc nhiên vì cả độ “cụ tỉ” của con số lẫn độ lớn trưng bày ra. Tôi nghĩ là hơn thì hơn chút thôi, sao lại chênh nhiều thế được. Tuy nhiên, có vẻ như nghiên cứu này củng cố đánh giá rất trực giác của cụ giáo sư Riedel.

Từ nghiên cứu này của Google Scholar, tôi rút ra mấy suy nghĩ như sau:

Thứ nhất, rõ ràng các nhà khoa học không nên quên việc chú ý tới mức độ ảnh hưởng của công trình. Mức độ ảnh hưởng tác động đến chu kỳ sống của sản phẩm, thậm chí tạo ra cả hiệu ứng “nước chảy chỗ trũng”. Tuy nhiên, việc quan tâm này nên bắt đầu sau 10 năm! 😉

Thứ hai, các nhà khoa học trẻ tập trung làm nghiên cứu càng sớm càng tốt, ngoài lý do lúc trẻ thì khỏe, dồi dào ý tưởng, thì còn là khoảng thời gian dài sau đó để tìm hiểu ảnh hưởng, và “điều chỉnh” hướng phát triển tương lai.

Thứ ba, nếu thật sự tin tưởng vào kết quả và giá trị của ý tưởng nghiên cứu, không cần quá cầu kỳ, so đo tạp chí này hay tạp chí khác về mức ảnh hưởng đang có sẵn tại thời điểm nhà KH trẻ sẵn sàng nộp bài. Những yếu tố này cũng thay đổi theo thời gian. Và thời gian sẽ lấp bớt rất nhiều cách biệt, đặc biệt với sự tồn tại của công nghệ ICT và những thứ kinh khủng như Google. Nguyên tắc đơn giản là: sản xuất-công bố, và quá trình tự tiến hóa sẽ đưa đến những đòi hỏi tự thân khắt khe hơn về chất lượng tạp chí/ấn phẩm.

Thứ tư, đạt tới một mức độ ảnh hưởng đủ lớn, chu kỳ sống sản phẩm được kéo dài ra mãi… và tác giả đó gần như bất tử.


*Nguồn: arxiv 1411.0275.

Advertisements