Một lăng kính khác để hiểu “chiến tranh tiền tệ” đang xuất hiện

Posted on December 11, 2014 by

1


Op-Economica, 11-12-2014 — Những diễn biến kinh tế toàn cầu hiện nay cho thêm một khả năng có thể nhìn chiến tranh tiền tệ qua một góc khác của lăng kính. Hoặc cũng có thể nói là một lăng kính khác.

Đó là giá hàng hóa nguyên liệu. Rất nhiều nước cơ bản có nền kinh tế phụ thuộc vào nguyên liệu. Cơ bản, giá trị đồng tiền và tính ổn định của các thông số vận hành nền kinh tế phụ thuộc vào chính những loại nguyên liệu chủ lực xuất khẩu được. Sự đồng biến này tạo ra thịnh vượng khi giá tăng, và sự khốn cùng khi giá giảm.

Cuộc chiến theo màu sắc này cũng rất khó chống đỡ. Tại sao khó? Có vài nguyên nhân căn bản như sau:

  1. Nền kinh tế mất rất nhiều thời gian, tiền bạc, sức lực và trí tuệ để có thể xây dựng thành công một hướng sản xuất và xuất khẩu. Việc “quay đầu-chuyến hướng” phải mất hàng nhiều thập kỷ, trong khi các nhiệm kỳ chính trị chỉ 4-8 năm, thậm chí với “vịt què” đôi khi chỉ có 2-3 năm. Sự bất cân xứng này quá lớn.
  2. Một nền kinh tế không tự mình mà xây dựng trọn vẹn được một hướng, mà phụ thuộc vào dòng vốn đầu tư, kết cấu khu vực công-tư nội tại, và quan trọng nhất là thị trường. Đâu phải nói chuyển là chuyển được (chứ đừng bàn tới: chuyển ngay).
  3. Khi ra khỏi một mô hình đang tồn tại, làm sao để biết mô hình sắp bước vào sẽ có cơ hội tốt hơn? Cái thiếu về năng lực chiến lược tầm quốc gia, hoạch định dài hạn là cái thiếu nhiều bề… (nhiều tới mức đề bàn về nó có lẽ phải cần hàng tấn giấy).
  4. Nhiễu về thông tin tình báo kinh tế và chiến lược toàn cầu do vô vàn lý do: không có khả năng xử lý, quá tải nghiên cứu-phân tích, thiếu các khuôn khổ tốt để cho ra các kết quả hợp lý cực đại, thiếu tính thực tiễn, và không loại trừ cả “bị lừa”.

Cách đây vài hôm, tôi có ôn lại chuyện cũ về chiến tranh tiền tệ (khi đó là bài hội thảo, bây giờ đã chính thức đăng ở kỷ yếu xuất bản tại NXB Chính trị Quốc gia); khi đó có vẻ nó là chủ đề “lạc lõng”. Bây giờ, tôi thấy khá “hài lòng” vì đã dũng cảm đặt vấn đề “chiến tranh tiền tệ” khi không ai quan tâm. Nó đang xảy ra, chỉ sau thời điểm Hội thảo vừa nói chỉ 1 năm. Ở một quy mô rất lớn, có thể gây ra thảm cảnh toàn cầu, thậm chí chiến tranh nóng, nếu không được xử lý hiệu quả. Sự kiện đánh vào giá dầu, và “fire sale” cổ phiếu dầu khí toàn cầu cả tuần nay là một tia lửa điện xoẹt qua một hỗn hợp khí trộn vừa đúng tỷ lệ.

Đối với nước Nga, 70% nguồn ngoại tệ giúp ổn định tỷ giá từ dầu mỏ, do đó phương trình căn bản là “Oil=Currency”. Và hiện nay giá dầu thô đang ngụp lặn trong cơn bão hoàn hảo. Các tài sản và giá trị khác cũng cùng quy luật. Hãy nghĩ tới “dự báo” của MS, giá Oil về $43/thùng trong 2015. Có những thời điểm, một dự báo của đối tượng nặng ký sẽ gây ra hiệu ứng quen thuộc: “self-fulfilling prophecy”.

Chuyện chưa dừng ở nước Nga, Iran và Venezuela.

Hôm qua, hãng phân tích chiến lược toàn cầu Stratfor cũng đưa ra thông tin mới, một nước ít để ý trong cuộc chiến này nằm ở Châu Mỹ La-tinh là Argentina cũng ăn “đạn lạc” vì sụt giá nguyên liệu. (Bài tiếng Anh ở dưới đây để tiện tham khảo.)

Rõ ràng, giá hàng hóa nguyên liệu cho sản xuất đang cung cấp một lăng kính khác để đánh giá mức độ nguy hiểm và khả năng lây lan ảnh hưởng của “chiến tranh tiền tệ.” Mức độ gián tiếp và bao trùm không gian khiến “chiến tranh tiền tệ” trở nên tai hại và sâu rộng hơn nhiều so với suy nghĩ chủ quan rằng “Ta ở ngoài cuộc, vì không trực tiếp liên can.”

Trường hợp Argentina vừa rồi là như vậy.

Trước kia, Argentina xuất cả dầu thô và đậu tương. Hai mặt hàng chủ lực. Gần đây, lợi thế xuất dầu không còn, Argentina phải nhập, nhưng vẫn xuất đậu tương quy mô lớn. Sản lượng loại commodity này lên tới cả 55 triệu tấn/vụ. Nhưng từ đầu 2014 tới nay, giá đã giảm mạnh từ 620 đôla xuống còn 300 đôla/tấn.

Trong khi đó, lo ngại việc phải nhập nhiều dầu làm tổn thất dự trữ, Argentina lại đầu tư rất nhiều tiền để tái sở hữu công ty dầu mỏ, nhằm phục hồi sản lượng. Riêng mua lại Repsol YPF từ tay chủ Tây ban Nha đã ngốn mất 6.5 tỷ đôla. Trước đó thì net import dầu lửa ngốn 10 tỷ đôla/năm giai đoạn 2012-13. Nhưng phục hồi sản lượng rồi thì giá dầu mỏ lại rớt thảm. Thế là vừa nợ nần, vừa bị áp lực tỷ giá, vừa bị hụt nguồn thu.

Rút cục, dự trữ 55 tỷ đôla năm 2011 đã bay một nửa, còn 28 tỷ đôla hiện nay.

Đà tăng chi tiêu chính phủ không hãm được. Argentina đang chịu rủi ro bị tổn thương kinh tế quá lớn.

Chưa bao giờ việc đánh giá tính dễ tổn thương và quy mô, độ sâu của tổn thương do tác động “chiến tranh tiền tệ” lại trở nên quan trọng và nóng như bây giờ.

Và đằng sau các cuộc chiến ẩn dưới màu sắc địa kinh tế, luôn luôn có những quy luật của địa chính trị. Trong thời đại toàn cầu hóa, những quy luật này hiện lên qua những bức tranh quá phức tạp, rắc rối, và ngày càng khó nắm bắt. Nhưng kết cục thì giống nhau: 1-99 và sự phân bố tài sản mà Thomas Piketty cố gắng tạo sự chú ý trong năm 2014 này.

argentina soy - oil

* * *

Drivers of Argentina’s Fiscal Woes

A variety of economic factors have driven Argentina toward a financial cliff. Prominent among these were changes in Argentina’s trade position as regards soy and energy. Historically, Argentina had been a net exporter of both oil and natural gas. In 2010, amid declining production, it became a net importer of natural gas and became effectively neither a net exporter nor an importer for oil. Energy had formerly constituted a net inflow of currency, but now took U.S. dollars out of the country — $10 billion in 2012 and 2013. In a bid to halt declining oil and gas production, the government expropriated Spanish energy company Repsol YPF’s energy assets. It then had to allocate $6.5 billion in new bonds to compensate for damages.

Additionally, after December 2013 agricultural revenue began to fall as soy prices dropped from $620 per ton to $300 per ton. With fluctuations of 45 percent to 90 percent between official and black market currency rates, plus a 50 percent drop in soy prices between December 2013 and June 2014, farmers hoarded their harvests for speculation, expecting the government to implement a currency devaluation as it had done in the past. Nearly half of the 55 million-ton harvest was estimated to have been hoarded, causing a sharp drop in the inflow of dollars from soy exports.

This confluence of higher energy spending and lower agricultural revenues eroded central bank finances and reserves dropped from $55 billion in 2011 to $28 billion in 2014. Government spending also now rose because of increased energy spending and higher inflation. The growth of public expenditures outpaced economic growth. The government deficit, at 5 percent of GDP, now nearly matches Argentina’s international reserves, which are at a decade low of 6 percent of GDP.

(Stratfor Global Intelligence; Dec 10, 2014)

Posted in: Food for thought