Bàn về số phận cuộc chiến của TQ chống lại các giá trị phương Tây

Posted on February 11, 2015 by

3


Op-Economica, 11-2-2015 — Dưới đây là những ý chính của bài op-ed của giáo sư chuyên ngành chính trị nhà nước Minxin Pei (Claremont McKenna College) đăng trên Project Syndicate ngày 10-2-2015, nhân những động thái mới của chính quyền Tập Cận Bình.

Với sự am tường về chính trị hiện đại và tình hình TQ, các phân tích của ông rất đáng lắng nghe và suy ngẫm.

2015-02-11_minxin_pei

Cuộc chiến của TQ chống lại giá trị phương Tây

Những ngày này, tin tức từ TQ hầu như chỉ gây ra tâm trạng não nề, chủ yếu do sự trấn áp đang gia tăng của chính quyền đối với những người có ý kiến chỉ trích. Nhưng điều mà một số ít nhà quan sát – đặc biệt là các kinh tế gia – dường như nhận ra được là rằng, cuộc chiến của các lãnh đạo TQ chống lại chủ nghĩa tự do và cái được gọi là “giá trị phương Tây” đang trực tiếp phá hỏng nỗ lực của chính quyền TQ trong công cuộc nhổ bỏ tham nhũng, thúc đẩy năng lực sáng tạo và khởi nghiệp, hòa nhập với thế giới. Kiểu chính trị thoái hóa của chính thể TQ sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho công cuộc phát triển kinh tế TQ.

Với những người mới nhập cuộc, chính quyền TQ đã gia tăng kiểm duyệt Internet, cản trở và khiến cho các cổng thông tin và trang mạng nổi tiếng – gồm cả Google, Facebook, và tờ báo the New York Times – không thể truy cập được. Hơn thế, các luật sư về quyền con người thì bị bắt bỏ tù; luật sư nổi tiếng về quyền tự do ngôn luận Pu Zhiqiang, một ví dụ, đã bị giam giữ hơn 6 tháng nay, cùng lúc các công tố viên nhà nước thì tìm mọi cách để tạo chứng cứ kết tội ông.

Cùng lúc, các quan chức cấp cao nhất TQ đang tiến hành việc tăng cường kỷ luật chính trị bên trong ĐCSTQ. Tháng 6-2014, Zhang Yingwei, Chủ nhiệm UB Kiểm tra trung ương của ĐCSTQ (CCP) đã phát biểu tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội TQ (CASS) rằng cơ quan này (CASS) – cơ quan tư vấn chính sách uy tín nhất của chính phủ TQ – “đã bị các thế lực ngoại quốc xâm nhập” và “đang thông đồng bất hợp pháp vào thời điểm nhạy cảm về chính trị.”

Zhao Shengxuan, Phó chủ tịch và Phó bí thư Đảng ủy của CASS, lập tức hưởng ứng bằng cách cam đoan rằng CASS sẽ “coi kỷ luật chính trị là một tiêu chí quan trọng nhất trong việc đánh giá các nhà khoa học.” Chẳng bao lâu sau đó, Chủ tịch CASS ông Wang Weiguang hô như sấm rền trong một bài luận rằng đấu tranh giai cấp ở TQ sẽ không bao giờ kết thúc.

Giới hàn lâm TQ nói rộng ra đã là đối tượng hàng đầu phải xử lý của thế chế chính trị TQ trong hành trình đi tìm kẻ thù, với các trường đại học thì sa thải các giáo sư dám tán thành tư tưởng “nổi loạn” kiểu như chủ nghĩa hợp hiến. Trong trường hợp thái cực, một tờ báo chính thống tỉnh Liêu Ninh còn phái các phóng viên giả dạng sinh viên trà trộn vào các lớp ở đại học để tóm các giáo sư dám chỉ trích chính quyền.

Một tuyên bố gần đây của bộ trưởng giáo dục TQ, Yuan Guiren, còn đe dọa gây ra những thảm họa ở quy mô lớn hơn nữa. Ông Yuan đã thề thốt sẽ không bao giờ cho phép chui vào lớp học những cuốn sách “cổ vũ các giá trị phương Tây” – nhất là những cuốn sách “tấn công hay làm xấu hình ảnh về sự lãnh đạo của Đảng hoặc bôi xấu chủ nghĩa xã hội”. Với cương vị của Yuan, lời hứa này có thể trở thành một chính sách chính thức. Ta hy vọng, vì mục đích của chính TQ, điều này không xảy ra.

Sự tấn công gần đây chống lại tự do ngôn luận và các giá trị phương Tây phản ánh thách thức chính trị trung tâm đối với Tập Cận Bình, người đang phải loay hoay tìm cách chuyển biến hệ thống chính trị độc đảng đã bị suy nhược trầm trọng vì sự tham lam và sự bất tín tràn lan trở thành một hệ thống có trật tự, một thể chế nhất quán tư tưởng có khả năng thúc đẩy cải cách thị trường và duy trì sự tồn tại lâu dài. Đàn áp quyền tự do, có vẻ như ông Tập này tin rằng, có thể thực hành song song với chương trình chống tham nhũng để thúc đẩy mục tiêu lớn vừa nói.

Cách nhìn này vừa sai lầm về trí tuệ lại cũng hoàn toàn bất thực dụng. Dù có cố gắng thế nào, cũng không thể nhổ bỏ tham nhũng trong hệ thống một đảng mà lại không có tự do báo chí, một xã hội dân sự lành mạnh, và hệ thống pháp quyền. Tuy thế, những thứ quan trọng ghê gớm vừa nói lại chính xác là những “giá trị phương Tây” mà các đảng viên đang cố gắng xóa bỏ!

Trung Quốc sẽ phải trả giá đắt cho sai lầm này. Hãy thử xem ảnh hưởng của chương trình sách giáo khoa của ông Yuan với 28 triệu sinh viên đại học TQ. Chương trình này sẽ khiến cho số thanh niên này phải sống với các chương trình học lạc hậu, chuẩn khoa học thấp lùn. Làm sao mà những sinh viên này có thể cạnh tranh gì được trong bối cảnh toàn cầu, một khi nền giáo dục họ hưởng đã bị phá hỏng.

Xu hướng hiện tại dẫn đến những điều kiện ngày càng xuống cấp đối với giảng viên, nhất là trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, khi mà giới khoa học bị hạn chế ngặt nghèo về trao đổi hàn lâm với phương Tây. Với cơ hội ngày càng hiếm hoi hơn đi tham dự các hội nghị quốc tế, công bố nghiên cứu trên các tạp chí học thuật phương Tây, hoặc thời gian thỉnh giảng, nghiên cứu bên ngoài TQ, con đường và bản lĩnh nghề nghiệp của các giảng viên bị què cụt thảm hại.

Kết quả là, việc chính quyền đàn áp các “giá trị phương Tây” – đó là chưa kể đến cuộc chiến tàn khốc chống Internet – sẽ tạo ra khả năng lớn làm nảy sinh một đợt tháo chạy khỏi tổ quốc của những con người thông minh và tài năng nhất. Riêng trong năm 2013, số lượng chưa từng thấy lên tới 413.900 sinh viên TQ đã đi ra nước ngoài học – và con số này sẽ còn lớn hơn nữa cho năm 2014. Trong số đó, 90% lựa chọn học tập ở các nước phương Tây (tính cả Nhật Bản).

Rõ ràng là chỉ có một tỷ lệ nhỏ sinh viên đại học ở TQ có thể học ở nước ngoài. Trên thực tế, số này chỉ bằng 6% tổng số sinh viên học đại học ở TQ.

Thế nhưng giới tinh hoa lãnh đạo TQ lại đang dẫn đầu chính công cuộc tháo chạy ấy, gửi tất cả con cháu sang những trường phương Tây danh tiếng nhất trong nhóm “the Ivy League” hay “Oxbridge”. Ta có thể thắc mắc liệu các lãnh đạo ĐCSTQ có lo lắng xem hậu duệ của họ có bị tẩy não bởi các giá trị phương Tây? Rõ ràng, họ vô cùng đắn đo và không muốn gửi con cháu mình vào các trường đại học nội địa. Và, nếu Yuan làm theo cách của ông ta, các trường đại học của TQ sẽ ngày càng trở nên tương tự với các trường của Bắc Triều Tiên, và tuyệt nhiên không có phẩm giá gì của các trung tâm đào tạo đẳng cấp quốc tế của phương Tây.

Điều này sẽ tạo ra hậu quả có ảnh hưởng sâu rộng và đồng thời mang tính tàn phá. Hàng chục triệu sinh viên đành ở lại học trong TQ sẽ không có cơ hội tiếp cận tri thức và kỹ năng cấp bách để duy trì – đừng nói cải thiện – sức cạnh tranh toàn cầu của nền kinh tế. Trên thực tế, vì năng lực đổi mới quá cấp thiết với sự phát triển tiếp theo của kinh tế TQ – một điểm mà chính họ Tập đã nhấn mạnh nhiều lần – một cuộc chiến chống lại ảnh hưởng phương Tây trong giáo dục Trung Quốc ngay lập tức đã trở thành thứ thậm vô lý.

Trừ phi cuộc trấn áp của chính quyền TQ kết thúc sớm, không thì “giấc mộng Trung Hoa” của họ Tập nói về sự vĩ đại quốc gia và thịnh vượng vô bờ bến sẽ biến thành một cơn ác mộng của sự gia tăng suy thoái và lạc hậu.

Cách này hay cách khác thì cuộc chiến chống các giá trị phương Tây là cuộc chiến mà Trung Quốc chỉ có thể thua.


http://www.project-syndicate.org/commentary/china-censorship-economic-prospects-by-minxin-pei-2015-02

Posted in: Food for thought