Gutenberg và sự giàu có của những “đại ca” xuất bản

Posted on March 5, 2015 by

0


Op-Economica, 5-3-2015 — Tôi quan tâm tới nhà xuất bản do là người thường đọc sách (công việc yêu cầu). Khi đi học thì thường chỉ gặp sách giáo khoa của các NXB như Macmillan, McGraw-Hill, Pearson…

Sau này, với tư cách tác giả, thì cũng quan tâm xem bài “chapter” trong một volume nào đó thì đăng ở NXB nào (đôi lúc yếu tố này cũng góp phần quyết định có bỏ công sức ra viết không).

Gần đây nhất thì mối quan tâm có chuyển hướng xem quá trình thâu tóm “làm thịt” nhau trong thế giới cạnh tranh toàn cầu nó khốc liệt và ghê gớm chừng nào.

Quả nhiên đó là ngành đầy sức ép trong thời buổi còn phải cạnh tranh với digital publishing, với self-publishing, v.v..

hardcover-books

Tháng 7-2013, báo Publishingweekly có bài viết “The World’s 60 Largest Book Publishers, 2013,” thì đến tháng 6-2014, họ lại có bài “The World’s 56 Largest Book Publishers, 2014.” Chỉ có sau một năm, 4 đã bị làm thịt. Ấy là ta đang nói về khủng long ăn thịt hổ!

Chẳng biết đến tháng 7-2015 thì con số là bao nhiêu, nhưng chắc chắn giảm 1, vì lý do Springer đã làm thịt Macmillan Sci-Edu và chuỗi tạp chí Nature rồi (xem: Vụ sáp nhập khủng của ngành xuất bản 2015).

Tất nhiên đằng sau những chuyện này là cạnh tranh, và đằng sau cạnh tranh là vấn đề lợi nhuận, và sau cả lợi nhuận là “tâm tư” của các cổ đông đầy quyền lực.

Lẽ tự nhiên, do nhu cầu thì các NXB phát hành nhiều loại sách từ truyện thiếu nhi, viễn tưởng, tác phẩm văn học, tới sách giáo khoa, chuyên khảo, rồi cả các tạp chí hàn lâm với chuyên ngành rất hẹp, phục vụ một số lượng nhà nghiên cứu rất hữu hạn.

Tuy vậy, nói tới uy tín thị trường sách của NXB, người ta vẫn hay nói tới sách chuyên môn, chuyên khảo và các tạp chí học thuật. Elsevier là một ví dụ, với lịch sử ra đời từ năm 1580, tức là khoảng 140 năm sau các phát minh cách tân công nghệ in, mực in và kỹ thuật dàn trang/trình bày bản in, của Johannes Gutenberg (1398-1468).

Gutenberg

Elsevier là ông lớn thực sự, mà theo bài báo của Publishingweekly có doanh số tới ~7.3 tỷ đôla (2013), đứng thứ hai sau Pearson (9.3 tỷ). Uy tín của hãng này đến từ việc xuất bản những tạp chí hàn lâm đỉnh cao như Cell hay The Lancet (và danh sách này sẽ rất dài). Tôi nghĩ việc này không khó hiểu vì những ấn phẩm này ảnh hưởng mạnh tới nhận thức của con người, xã hội, cũng như đời sống (chẳng hạn dược phẩm, y tế, phát minh…)

Trong 56 “đại ca” xuất bản, thì 12 đầu tiên được xếp vào bảng ngoại hạng, theo trật tự doanh thu: Pearson, Reed Elsevier, Thomson-Reuters, Wolters Kluwer, Random House, Hachette Livre, Holtzbrinck, Gruppo Planeta, Cengage, McGraw-Hill Education, Scholastic và Wiley. Các đại ca hạng “rồng” này có doanh thu 2013 từ ~1.8 tỷ đôla/năm trở lên. 44 “đại ca” kia ở chiếu dưới một chút, doanh thu từ ngưỡng dưới 1.5 tỷ đôla đổ xuống. Trong số 12 ngoại hạng này, có 6 là của Mỹ (trong đó, riêng Elsevier thì coi là đa quốc tịch thực sự: Hà Lan/Anh/Mỹ). Đức, Pháp, Anh, Hà Lan, Tây Ban Nha là những nước có đại ca rồng xuất bản, trong đó chỉ có Đức, Anh và Hà Lan là có 2 hãng hiện diện (nhờ Elsevier tính là 3 quốc tịch).

Sơ lược là vậy, trước khi kết thúc, tôi có tìm được một tài liệu tạm phân loại các nhà xuất bản tốt, mà nếu tác giả có sách hay bài (chapter) công bố trong các cuốn chuyên khảo nghiên cứu thì có thể yên tâm với chất lượng ấn phẩm: “SENSE ranking of academic publishers.” Bài này viết năm 2009 nhưng giá trị thì vẫn còn y nguyên.

A: Sách bình duyệt bởi những NXB hàng đầu thế giới
B: Sách bình duyệt của nhóm NXB uy tín đứng ngay kế tiếp nhóm hàng đầu
C: Sách được bình duyệt nghiêm túc bởi các NXB khác
D: Sách chuyên môn (không bình duyệt) cho giới khoa học nói chung, hay kỹ thuật ngành nghề
E: Sách xuất bản cho công chúng không thuộc giới hàn lâm

Nhóm A khá đặc biệt, gồm toàn các NXB của các trường đại học uy tín nhất thế giới: Cambridge University Press, Columbia University Press, Harvard University Press, John’s Hopkins University Press, MIT Press Cambridge, Massachusetts, Oxford University Press, Princeton University Press, Stanford University Press, University of Chicago Press, Yale University Press.

Điều thú vị là 56 đại ca nói trên đều ở hạng B của danh sách SENSE này. Cũng xin lưu ý SENSE dù tôi thấy có ích, nhưng chỉ là một cách đánh giá, và tôi dám chắc là họ còn thiếu nhiều NXB quan trọng, nhất là ở hạng B và C. Do đó, nếu ai sử dụng để thảo luận vấn đề đánh giá có tính ứng dụng, thì nên có những điều chỉnh thích hợp.

Dù sao thì những thông tin này cũng có thể bổ ích cho những ai đang quan tâm tìm hiểu về thế giới xuất bản hết sức phong phú, và đầy những ngõ ngách chẳng dễ gì mà hiểu kỹ được.

Tôi viết bài này với lòng kính trọng Johannes Gutenberg, nhà phát minh Đức đã góp phần làm thay đổi thế giới hết sức mạnh mẽ. Sách in và sự phổ cập sách, chữ viết, thói quen đọc nhờ có sáng chế của Gutenberg đã từ lâu được coi là một nguyên nhân quan trọng thúc đẩy sự hình thành những ý niệm như nhà nước-dân tộc, ngôn ngữ riêng, giảng dạy khoa học và truyền bá kiến thức… Nó được coi là phát minh trực tiếp dẫn đến sự phục hưng văn hóa, nghệ thuật và bùng nổ cách mạng khoa học, công nghệ thông tin lần 1 của thế giới cận đại.

Cơ bản thì Gutenberg sống cuộc đời khá chật vật về tài chính, hơn một lần phá sản, và những phát minh vĩ đại được công nhận tương đối muộn mằn. Tuy vậy, di sản ông để lại đã thay đổi cả loài người, và điều đó là tất cả rồi, mọi thứ khác chẳng thấm tháp gì.

Không thiếu gì nỗ lực vinh danh ông, và Project Gutenberg là một nỗ lực như thế đưa tư tưởng của ông vào kỷ nguyên số: http://www.gutenberg.org/ Người khởi xướng Project Gutenberg là Michael Hart, cha đẻ của khái niệm e-book.


©2015 Làng Ộp