NPG, cải cách xuất bản hàn lâm, và món tiền “bình duyệt nhanh”

Posted on March 28, 2015 by

0


Op-Economica, 28-3-2015 — ScienceInsider của tạp chí Science đưa tin một người phụ trách biên tập khoa học đã từ nhiệm để phản đối dịch vụ đẩy nhanh phản biện bài báo khoa học (pay-for-expedited peer-review), một vụ việc gây xôn xao giới hàn lâm.

Nhân vật đó là Mark Maslin – editor của tạp chí Scientific Reports – một ấn phẩm của Nature Publishing Group (NPG) thuộc nhóm ấn phẩm open-access. Việc từ nhiệm này được xem như để công khai phản đối quyết định của NPG cho phép các tác giả trả tiền để thúc đẩy quá trình phản biện (peer-review) bản thảo mà tác giả nộp thẩm định xuất bản.

2015-03-28_srep

“Tôi phản đối vì cách thức này tạo ra một hệ thống 2 tầng và thay vì xuất bản những giá trị khoa học tốt nhất, sớm nhất, hệ thống này lại đẩy cán cân lệch về hướng ưu tiên những nhóm nghiên cứu và phòng thí nghiệm có nhiều tiền tài trợ,” theo Mark Maslin (University College London).

“Việc xuất bản hàn lâm đang đi xuyên qua một thời kỳ cách mạng và chúng ta không thể tránh những cú va đập trên hành trình. Nhưng đây là một cú va đập mà tôi cảm thấy không thể chấp nhận.”

Vụ việc vỡ lở này làm lộ sáng ngành công nghiệp chập chững hiện mới có một số công ty dịch vụ kiếm hàng triệu đôla qua dịch vụ tư nhân hóa công việc phản biện. Thị trường ngách hẹp này được tận dụng khai thác vì nhược điểm thực tế là quá trình phản biện/bình duyệt khoa học thường diễn ra quá chậm trễ. Sau cùng, thường thì quá trình phản biện có đặc trưng là “vô danh” và các nhà khoa học tình nguyện tham gia bình duyệt từ trước tới giờ thường không nhận được gì ngoài vài lời cảm ơn rất hình thức từ các biên tập tạp chí và sự phấn khởi, thăng hoa tâm lý vì đã hoàn thành tâm nguyện đóng góp cho cộng đồng khoa học. Nhưng bây giờ với một món tiền có giá vài tạp chí có tiếng bây giờ cho tác giả cơ hội đẩy nhanh tốc độ xuất bản ấn phẩm nhờ quá trình bình duyệt tăng tốc.

NPG công bố đầu tuần này rằng họ sẽ thử nghiệm dịch vụ bình duyệt, gọi là Rubriq, do công ty Research Square, có trụ sở tại Durham, North Carolina, cung cấp. Với khoản tiền $750 trả cho NPG, tác giả được đảm bảo sẽ có quá trình bình duyệt hoàn thành trong vòng 3 tuần, hoặc là sẽ được hoàn lại tiền. NPG từ chối trả lời về tỷ lệ ăn chia với Research Square.

Vậy làm thế nào công ty này có thể thực hiện được việc bình duyệt nhanh? “Chúng tôi có khoảng 100 nhân viên có bằng tiến sỹ,” CEO của Research Square, Shashi Mudunuri, cho biết. Một đội quân nho nhỏ các nhà biên tập này tuyển chọn các nhà khoa học khắp thế giới để đóng vai người bình duyệt, hướng dẫn các bản thảo khoa học đi xuyên quá trình phản biện. Những người phản biện được trả 100 đôla cho mỗi bản bình duyệt hoàn thành. Quá trình bình duyệt cũng được cắt gọn giản lược, sử dụng hệ thống “scorecard” trên Internet thay vì dùng phương thức truyền thống: ý kiến đánh giá, câu hỏi, và gợi ý sửa.

Công ty này cũng cung cấp dịch vụ trực tiếp tới các tác giả, tuyên bố rằng có thể giúp tác giả cải thiện chất lượng các bản thảo và lựa chọn tạp chí để đăng bài. Công việc làm ăn này đang ngày càng phát đạt đối với Research Square. Tới nay, Mudunuri cho biết, công ty có khoảng 1400 người bình duyệt đang cộng tác, và đã đánh giá được khoảng 920 bản thảo. Năm 2014, Research Square đạt được doanh số 20 triệu đôla. Mudunuri từ chối nêu danh tính các nhà xuất bản mà công ty này đã có hợp đồng bình duyệt.

Vụ việc này khiến NPG đã phải nhanh chóng lên tiếng về việc sử dụng Rubriq sau khi Maslin công khai ý kiến trên Twitter. NPG trả lời “Đó là một phép thử nghiệm nhỏ để tìm hiểu liệu đây có phải một giải pháp hiệu quả với các tác giả và các nhà khoa học phản biện.” Trong một bài blog của Nandita Quaderi, giám đốc xuất bản của NPG, bà này viết rằng: “Chẳng cần nói cũng hiểu, một tác giả lựa chọn giải pháp nhanh cách này sẽ được lợi ích nhờ quyết định đánh giá nhanh chóng hơn. Việc đưa ra dịch vụ này không gây áp lực gì lên quá trình quyết định biên tập của chúng tôi.”

“Cũng cần lưu ý rằng một số nhà xuất bản khác cũng đã cung ứng dịch vụ bình duyệt nhanh này,” một đại diện khác của NPG bổ sung trong một email trả lời ScienceInsider. “Chúng tôi đã đánh giá một cách khắt khe chất lượng của dịch vụ do Rubriq cung cấp và thấy tin tưởng rằng các báo cáo bình duyệt của họ có chất lượng tương đương với chất lượng bình duyệt của chính NPG.”

Nhưng Maslin không cảm thấy thuyết phục. “Sự cân nhắc sâu sắc và một bình duyệt được suy nghĩ thấu đáo còn quan trọng hơn nhiều so với tốc độ bình duyệt. Tôi đã nhận được nhiều bản bình duyệt xuất sắc giúp cải thiện đáng kể các bản thảo và tôi thực sự trân trọng những khoảng thời gian cần thiết để có được chất lượng đó.”