Xóa nghi án virus viêm màng não ở quả vải; nguyên nhân là độc tố MCPG.

Posted on April 6, 2015 by

0


Op-Economica, 6-4-2015 — Một bài mới trên Science 3 April 2015(Vol. 348 no. 6230 pp. 15-16; DOI: 10.1126/science.348.6230.15) của tác giả Priyanka Pulla cho biết tới mùa hè các gia đình Ấn Độ ở vùng Muzaffarpur (bang miền Bắc Ấn Độ Bihar) lại có lý do để lo lắng, vì một loại bệnh bí ẩn khiến nhiều em bé tử vong, và nhiều trẻ khác bị tổn thương não sau khi mắc bệnh.

Số lượng nhập viện của trẻ em vùng này vào mùa hè trong đồ thị dưới đây:

F2.mediumCác nhà nghiên cứu từ lâu đã nghi rằng có nguyên nhân gì đó từ các vườn vải. Nhưng rất nhiều năm trôi qua họ vẫn chưa khẳng định được nguyên nhân.

Cuối cùng, sau 2 năm ròng rã nghiên cứu tập trung vào quả vải, Trung tâm Phòng chống và Kiểm soát Bệnh Mỹ (CDC) và Trung tâm quốc gia Kiểm soát Dịch bệnh Ấn Độ (NCDC) đã công bố khả năng bệnh do sụt giảm lượng đường máu do chất độc liên quan đến quả vải gây ra sau các thí nghiệm trên chuột. 3 nhóm làm việc cùng đưa ra các kết quả có liên quan chặt chẽ.

Cơ chế gây bệnh này dường như cũng giúp giải thích loại bệnh tương tự ở các vùng trồng vải ở Bangladesh và Việt Nam.

Quả vải là đặc sản ngon của Việt Nam. Bằng chứng khoa học mới công bố chứng tỏ tin đồn xưa nay về virus vải gây viêm não trẻ em là không có căn cứ.

Quả vải là đặc sản ngon của Việt Nam. Bằng chứng khoa học mới công bố chứng tỏ tin đồn xưa nay về virus vải gây viêm não trẻ em là không có căn cứ.

Cơ chế này cũng làm sáng tỏ nguy cơ các chất độc tương tự có tồn tại trong những loại quả liên quan ở Tây phi và Caribbean, và cả nấm phát hiện ra vài năm trước đã gây bệnh ở tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Các nhà KH cho rằng cần tiếp cận mở rộng quy mô toàn cầu để hiểu những loại rối loạn cơ thể dạng này.

Riêng với vùng Bihar, loại bệnh này gây tử vong cho khoảng 200 trẻ em ở độ tuổi dưới 15 mỗi năm, và những triệu chứng thì giống nhau: nửa đêm lên cơn, loạn tinh thần và mất trí nhớ. Khoảng 1/3 số trẻ mắc bệnh bị rơi vào hôn me và tử vong. Ở Việt Nam loại bệnh này bị gọi là viêm não “Ác Mộng”, bệnh nhân thường sốt cao. Nhà nghiên cứu Arnaud Fontanet của Institut Pasteur Paris đã nghiên cứu bệnh này ở Việt Nam cho rằng hai căn bênh ở Việt Nam và Ấn Độ là cùng một bản chất, mặc dù nhiều bệnh nhân Ấn Độ không bị sốt cao.

Cho tới nay, nhà chức trách Ấn Độ có xu hướng tin rằng bệnh ốm liên quan tới quả vải này là một loại bệnh do virus viêm não gây ra. Trong hai năm 2013-4 khoảng 1.8 triệu trẻ em Bihar được tiêm vắc-xin phòng virus viêm não Nhật Bản (Japanese encephalitis). Bản thân nhóm nghiên cứu Fontanet năm 2012 cũng cho rằng nguyên nhân là virus lây nhiễm do họ tìm thấy bằng chứng phân tử sinh ra từ hệ miễn dịch cytokine cùng với triệu chứng viêm dịch tủy sống (cerebrospinal fluid) ở bệnh nhân Việt Nam. Còn nhóm nghiên cứu ở Bangladesh năm 2012 thì lại cho rằng có thể là nguyên nhân các hỗn hợp dung dịch thuốc trừ sâu phun lên cây vải.

Nhằm giải quyết sự bối rối này, các nhóm nghiên cứu của NCDC và CDC đã hợp lực với nhau năm 2013 nghiên cứu 133 trẻ em nhập viện ở Muzaffarpur. Họ không tìm thấy bằng chứng của virus viêm não. Tuy nhiên, bằng chứng rõ rệt là trẻ em mắc bệnh bị sụt giảm lượng glucose trong máu, và những trường hợp tử vong cho thấy lượng glucose xuống thấp nhất.

Đồng thời, một nhà virus học là T. Jacob John cũng chỉ ra thủ phạm có khả năng nhất chính là sự sụt giảm lượng đường với bệnh nhân ở Jamaica do ăn loại quả ackee chưa chín.

Loại bệnh đó gây ra bởi hypoglycin, một loại chất độc có trong quả ackee có cấu trúc khá giống với hợp chất có trong quả vải, với cái tên đọc trẹo hàm: methylenecyclopropylglycine (MCPG). John còn tìm ra bài báo từ năm 1991 trong đó mô tả loại bệnh hypoglycemic ở chuột do MCPG, và kết luận: “Không ai quan tâm đến dữ liệu này suốt 25 năm qua.”

Nhóm nghiên cứu NCDC và CDC sau khi không tìm thấy bằng chứng virus đã chuyển mối nghi ngờ sang MCPG. Loại chất độc này ngăn cản quá trình trao đổi chất của acid béo, từ đó ngăn cản quá trình sản xuất glucose trong tế bào. Điều này giải thích lý do vì sao trẻ em bị ốm đột ngột vào nửa đêm, là lúc lượng glucose trong máu giảm xuống mức thấp nhất. Họ đang tiếp tục nghiên cứu các mẫu máu và nước tiểu của bệnh nhân, và sẽ có kết quả trong mùa hè này.

Trước sự kiện này, mặc dù Fontanet chưa hoàn toàn xóa án giả thiết virus gây bệnh não, nhưng ông cũng chuyển sang tìm kiếm bằng chứng về độc tố vải với loại bệnh ở Việt Nam. Dù thế, vẫn có những câu hỏi gây bối rối, ví dụ “Vì sao một số trẻ bị ốm, những trẻ khác thì không sao?” Một đầu mối trả lời là nhiều bệnh nhân loại bệnh này là những trẻ suy dinh dưỡng.

Nếu một đứa trẻ ít trong cơ thể ít dự trữ glycogen và glucose stores, ăn nhiều quá những loại hoa quả thuộc họ soapberry như ackee, vải, chôm chôm và nhãn “đều có khả năng tiềm tàng tạo ra hội chứng glycemic cao độc tính,” theo nhà khoa học Spencer và hai đồng nghiệp công bố trên tập san Emerging Infectious Diseases.

Một câu hỏi nữa là làm sao mà trẻ lại nạp vào cơ thể chất MCPG. Chất độc này nằm bên trong hạt vải, thường cứng và không ăn được. Một nhóm nghiên cứu đang tìm hiểu liệu chất này có xuất hiện trong cùi vải ở một số giống vải? Điều này có thể giúp lý giải vì sao bệnh này xảy ra ở một số vùng trồng vải, nhưng lại không ảnh hưởng tới các vùng trồng khác. Nó có thể còn liên quan tới điều kiện thổ nhưỡng, độ chín của quả và giống vải.

Những thông tin nghiên cứu này rất quý giá trong việc tư vấn cho các chính phủ nhằm phòng tránh và giảm thiểu rủi ro mắc bệnh của dân cư.


* Bài gốc (pdf): Science-2015-Pulla-15-6