Cuộc chiến dữ liệu khoa học và xếp hạng nghiên cứu tiếp diễn… Scopus ghi điểm

Posted on April 10, 2015 by

0


Op-Economica, 10-4-2015 — Vụ này Làng Ộp bị bỏ sót, mặc dù trước đó theo dõi diễn biến chiến trường khá sát sao [vd: Cuộc chiến WoS với Scopus, và cú ngoạm Scholar Google; Scimago Lab; “Rank stupidity?”;…]

Nhưng không sao, cũng chỉ mới cuối năm 2014 đó thôi. Nay lại có dịp hầu làng ngày cuối tuần sắp đến.

Cuối tháng 11-2014, Elsevier có bài nói về công năng của việc xếp hạng bằng dữ liệu giúp cung cấp bức tranh đầy đủ về bản đồ nghiên cứu (dĩ nhiên là năng lực) toàn cầu: “Rankings provide a more complete picture of worldwide research” của tác giả Nick Fowler.

Tuy nhiên, nếu chỉ là nội dung như trên, thì cũng chưa có gì đáng nói (thậm chí là nói thêm hơi thừa). Vấn đề ở chỗ, Elsevier qua bài đó khoe một cách “tế nhị” bàn thắng mới ghi vào lưới ISI WoS (của Thomson Reuters).

THE_World_RankingsẤy là cái dòng tít phụ chạy ngay bên dưới, đầy kiêu hãnh: “Times Higher Education World University Rankings will use Scopus data and SciVal analytics” (nghĩa là: “[Bảng xếp hạng THE WUR] Times Higher Education World University Rankings sẽ sử dụng dữ liệu Scopus và thuật toán phân tích SciVal”).

Chẳng nói thì đa số giới khoa học đều biết, Scopus và SciVal là hai vũ khí hạng siêu nặng Elsevier khẩn trương triển khai và liên tục tân trang, cải tiến trong cuộc chiến dữ liệu khoa học với ISI WoS của Thomson Reuters.

Lần này thì Scopus đã ghi điểm. Một bàn thắng quan trọng. THE WUR là bảng xếp hạng đặc biệt quan trọng với thế giới, mặc dù ngày nay toàn thế giới có khoảng 30 bảng xếp hạng có công năng tương tự nhau. Đó là vì THE WUR tiên phong trong đánh giá toàn diện năng lực nghiên cứu – vốn có ý nghĩa quan trọng nhất với các trung tâm giáo dục-đào tạo-nghiên cứu toàn cầu. Vị trí của hiện vẫn không thể thách thức; nhưng có lẽ họ vẫn chưa hết lo, nên đã kiểm soát chất lượng kỹ hơn bằng cách không còn chuyển quyền tập hợp dữ liệu cho bên thứ 3 là ISI WoS nữa, mà sử dụng CSDL, quyền truy cập và thuật toán phân tích của Elsevier. Qua đó, họ cũng ngầm cho thấy, độ bao phủ và chất lượng chọn lọc/đánh giá chất lượng tạp chí của Scopus vừa đảm bảo, vừa đầy đủ.

An ủi cho chúng ta là mặc dù bài này đọc hơi muộn, nhưng bằng chứng xác nhận của THE WUR cũng chỉ mới xuất hiện ở trên trang web của họ ngày 24-3-2015, thông báo về mùa xếp hạng 2015-2016, như một phần trình bày dưới đây:

2015-04-10_THE-Scopus

Nhưng hình như cú ghi bàn này chưa phải cuối cùng. Mới đây Thủ tướng Hà Lan Mark Rutte đi thăm Trung Quốc, và một trong những nghị sự quan trọng được ghi nhận trong chuyến viếng thăm này là Elsevier đã làm việc với ĐH Giao Thông Thượng Hải để hợp tác dữ liệu và thuật toán cho Bảng xếp hạng đình đám khác mới đây là Shanghai Jiaotong WUR, thường được gọi tắt là Xếp hạng Thượng Hải (tham khảo: Shanghai Ranking 2014).

Như vậy, cuộc chiến ngày càng căng thẳng, và mỗi lúc một hấp dẫn hơn. Nó đã vượt ra khỏi phạm vi công nghệ, dữ liệu thuần túy, trở thành một trò chơi địa kinh tế kiểu mới.

Thật đáng để hồi hộp chờ đón các hiệp đấu tiếp theo. ISI WoS sẽ chuyển động bước gì sau khi vài thập kỷ thống trị dữ liệu bị thách thức nặng nề?

Chỉ còn cách chờ xem mà thôi!

Quan điểm cá nhân thì tôi ủng hộ và muốn thấy Scopus ghi thêm điểm, vì hệ thống cung cấp dịch vụ thông tin cơ bản “miễn phí” nếu đi theo cổng Scimago Lab! Trong khi ISI WoS thì rất tốn tiền.

Bên cạnh đó, tôi thấy Scimago Lab có cỗ máy Map Generator rất hay. Sử dụng hoàn toàn dễ dàng. Tôi vào thử chọn Co-Citation Network [radio button] và chọn Belgium, một mạng lưới quan hệ và tương quan tỷ lệ năng suất khoa học của Bỉ qua hệ thống Scopus được cung cấp ngay lập tức (chỉ sau vài giây). Hình ảnh thực tế dưới đây:

2015-04-10_MapGen_Bel_2011-2Những trung tâm có kích thước lớn (bán kính cầu) là những ngành mũi nhọn của Bỉ, và có thể thấy kết nối ngành liên quan trực tiếp, kèm theo mức độ quan trọng, dễ dàng. Chúng tạo thành các cụm dễ quan sát, so sánh.

Riêng về so sánh, có thể thấy ngay tab Compare của Scimago. Ấn vào đó, thử so sánh Thái Lan và Việt Nam trong một lĩnh vực Business/Management/Accounting, sử dụng data của Scopus, ta có ngay hình so sánh rất trực giác dưới đây:

Dữ liệu Scopus cho thấy sản lượng khoa học của Việt Nam rất kém so với Thái Lan; mà số tiến sỹ và giáo sư của VN lại vượt trội, do đó, có thể thấy năng suất nghiên cứu rất còi cọc.

Dữ liệu Scopus cho thấy sản lượng khoa học của Việt Nam rất kém so với Thái Lan; mà số tiến sỹ và giáo sư của VN lại vượt trội, do đó, có thể thấy năng suất nghiên cứu rất còi cọc.

Họ cũng cho trích xuất dữ liệu dạng bảng như dưới đây:

Viet Nam Thailand
1996 1 21
1997 0 22
1998 2 19
1999 2 22
2000 0 19
2001 1 16
2002 3 34
2003 7 34
2004 6 50
2005 10 64
2006 11 105
2007 12 96
2008 13 147
2009 29 151
2010 28 186
2011 51 203
2012 41 180
2013 45 161

Còn nhiều tính năng hay khác, nếu có thời gian, ta lục lọi sẽ có được dữ liệu quý giá, và điều đáng nói là hoàn toàn miễn phí.