5 cách giúp bản thảo nghiên cứu tránh bị loại oan uổng

Posted on May 2, 2015 by

1


Op-Economica, 2-5-2015 — Vài gợi ý ngắn gọn trình bày sau đây được đúc kết không phải từ kinh nghiệm của tác giả, mà qua lăng kính của người biên tập (editor), người có trách nhiệm quyết định số phận bản thảo nộp để công bố.

Công sức làm việc và tập hợp các tìm tòi nghiên cứu cho một bản thảo công trình (bài báo) khoa học tiêu tốn nhiều tháng trời. Sau khi hoàn thành bản thảo sạch, người nghiên cứu nộp bài (nay là qua Internet) rồi… ngồi chờ quyết định của tạp chí. Một thoáng nào đó, bỗng thấy hồi hộp mong chờ niềm vui, khi nhận được email về số phận bản thảo, nhưng rồi thường là ỉu xìu đọc tin: Bản thảo của bạn đã bị từ chối. Tại sao vậy?

Thực tế thì các biên tập viên khoa học thường loại khoảng 50% số bản thảo nộp duyệt trước khi gửi đi lấy đánh giá từ các nhà nghiên cứu khác bình duyệt độc lập.

Vậy thì để tăng khả năng được công bố sẽ cần phải vượt qua cái tỷ lệ chết người 50% từ chối ngay bên trong tòa soạn (trước khi bình duyệt khoa học). Gợi ý sau đây giúp bản thảo và ý tưởng khoa học tốt bị loại bỏ một cách oan uổng trước cả khi phẩm chất khoa học của nghiên cứu được giới chuyên môn đánh giá cặn kẽ, bằng cách không phạm phải các lỗi tối kỵ sắp trình bày.

1. Bản thảo luộm thuộm

Cái đập vào mắt người biên tập trước tiên là: lỗi chính tả, lỗi ngữ pháp, dấu chấm câu tùy tiện. Quả là khó tránh hoàn toàn được các lỗi và cẩn thận tới mấy thì vẫn có lỗi tồn tại trong một bản thảo nhiều ngàn từ. Nhưng một bản thảo tràn ngập rác câu từ, văn phạm, trở nên rất khó tiêu hóa. Những lỗi này khiến cho người biên tập bị mất tập trung, và không thể còn hơi sức đâu để hiểu vấn đề khoa học đang trình bày là gì.

Một điểm chết người nữa là những lỗi này lập tức khiến cho editor suy nghĩ rằng, một người cẩu thả như thế không có khả năng sản xuất một bản thảo chất lượng được. Những lỗi nhỏ không được chăm sóc, xử lý, vậy những vấn đề khoa học hóc búa hơn thì xử lý kiểu gì?

Chỉ có một cách xử lý vấn đề này (rất phổ biến): Thực sự cẩn trọng ngay khi bắt đầu quá trình viết, và suy nghĩ thật kỹ khi viết. Thường xuyên dành thời gian công sức để đọc soát lỗi. Nếu chu đáo hơn nữa, thì hãy gửi bản thảo cho ai đó chưa từng tiếp cận bản thảo này đọc, họ dễ dàng phát hiện ra lỗi hơn.

2. Thông điệp tù mù

Một nghiên cứu khoa học cuối cùng sẽ phải phát đi một thông điệp từ kết quả quá trình nghiên cứu. Người biên tập sẽ tìm kiếm: Vậy nghiên cứu này muốn nói lên điều gì?

Để họ có thể đánh giá sẽ phụ thuộc vào thông điệp gửi đi qua nghiên cứu rõ ràng hay tù mù? Vậy thì chớ làm họ thất vọng chỉ vì cách viết, trình bày kém mạch lạc.

Làm thế nào để giảm thiểu khả năng bị loại? Nếu ta đang vật lộn với việc tạo nên một thông điệp mạch lạc, hãy cố gắng chia tách một thông điệp phức tạp thành những phần nhỏ hơn. Các câu ngắn có khả năng làm rõ ý nhờ loại bỏ tính tù mù và cả sự lẫn lộn do cấu trúc ngữ pháp phức tạp gây ra. Cố gắng sử dụng loại ngôn ngữ đơn giản để làm sáng rõ ý tưởng. Nhờ đồng nghiệp đọc lại để xem họ đánh giá mức độ mạch lạc ra sao.

3. Không nhất quán và thiếu chính xác

Thường người biên tập đánh giá một bản thảo có những chỗ không nhất quán là kém chặt chẽ về phương diện khoa học. Ví dụ về sự thiếu nhất quán là bàn về một thống kê nào đó, nhưng nội dung đang bàn lại chẳng ăn khớp gì. Hoặc ghi chú giải thích của một bảng dữ liệu đang xét, lại bị nhầm từ một bảng nào khác. Những lỗi như thế, người biên tập sẽ chú ý ngay lập tức.

Tránh lỗi này thế nào? Kiểm tra, kiểm tra và lại kiểm tra.

Để việc kiểm tra được hiệu quả, trước khi đặt bút viết bản thảo, một cách hay là liệt kê những “điểm nóng” mà bản thảo chắc chắn sẽ cần thảo luận sâu. Việc liệt kê này không đơn thuần là để ghi nhớ, mà đề rà soát tổng thể xem có gì gây nhầm lẫn, các ý lớn có bị kém nhất quán… nhờ thế khả năng sai sót và vô tình viết ra các chi tiết kém chính xách cũng giảm đi đáng kể.

Một gợi ý hay về mặt soạn thảo là: Với các từ quan trọng, sử dụng nhiều (các từ khóa chủ chốt của bài), có thể dùng công cụ của phần mềm như tổ hợp phím Ctrl+F trong MS Word để tìm vị trí xuất hiện của những từ đó, và rà soát thường xuyên xem liệu ở các vị trí nóng, từ đó có gây ra lỗi không nhất quán, hoặc có bị biểu đạt kém chính xác không.

4. Không phù hợp

Người biên tập luôn ghi nhớ về quy chuẩn và lĩnh vực tạp chí của họ công bố. Họ bao giờ cũng có một bộ tiêu chuẩn yêu cầu tác giả đáp ứng, và sử dụng tiêu chuẩn đó làm cơ sở để loại bớt các bản thảo mà chưa cần đến bình duyệt.

Tránh mất thì giờ bằng cách đừng nộp nhầm tạp chí. Đọc hướng dẫn dành cho tác giả để hình dung mức độ phù hợp của bản thảo với mục đích xuất bản của tạp chí.

5. Ảnh hưởng của kết quả và tính mới không rõ ràng

Nhiệm vụ thường xuyên của người biên tập là tìm hiểu xem liệu công trình nghiên cứu này có khám phá được điều gì mới mẻ, và khám phá ấy có ảnh hưởng gì trong lĩnh vực nghiên cứu đó.

Như vậy, họ sẽ tìm xem liệu có thông điệp rõ rệt nào giúp giải thích cho họ hiểu lý do tại sao bản thảo này nên được coi trọng và vì thế họ nên chấp thuận công bố. Không thấy điều này thường sẽ khiến biên tập viên có xu hướng sớm loại bỏ bản thảo.

Tránh rủi ro này thế nào? Cần dành đủ thời gian công sức để nói rõ về kết qura nghiên cứu. Cụ thể, phải làm rõ được nội dung nào mới mẻ tác giả đã đóng góp vào cơ sở tri thức của ngành nghiên cứu, và khả năng hiểu biết mới ấy tạo ra ảnh hưởng với người khác (các nhà khoa học khác, giới chính sách, xã hội, v.v..)

Một gợi ý tốt là thông điệp về tính mới và ảnh hưởng có thể phát đi ngay từ tiêu đề công trình, bằng cách trả lời mấy câu hỏi. Tiêu đề có hấp dẫn người đọc? Có phản ánh nội dung và những điểm cốt lõi của nghiên cứu?

Tuy vậy, chú ý mặt trái: Đừng phóng đại mức độ ảnh hưởng, vì nó lại gây nên sự chú ý và làm giảm khả năng vượt qua bình duyệt sau này.

Advertisements