Cái đẹp cứu rỗi

Posted on May 15, 2015 by

2


Op-Economica, 15-5-2015 — Tôi đang viết sách; một cuốn sách thai nghén từ lâu, và chỉ đủ dũng khí bắt đầu sau gần 5 năm cân nhắc, suy nghĩ, và đã hoàn thành/công bố nhiều công trình khoa học sâu, hẹp (chúng đều ít nhiều liên quan, và có công trình trở thành phương pháp luận để viết cuốn sách này; tất cả đều viết tiếng Anh). Lần gần nhất tôi xuất bản sách tiếng Việt đã cách đây hơn 6 năm…

Trong cuốn sách ấy có vài phần liên quan tới câu chuyện sắp ghi lại dưới đây. Một phần là về cái đẹp cứu rỗi. Vai trò của cái đẹp trong xã hội loài người quá lớn, to lớn, sâu sắc và bao trùm, tới mức đứng trước cái đẹp, nhiều khi chúng ta chỉ còn thán phục trước những biểu hiện li ti của nó. Quên cả vai trò lớn lao của nó: sự sống.

Một yếu tố nữa là sự kiên trì bền bỉ. Thật khó mà đạt được thành tựu nào nếu thiếu sự kiên nhẫn, bền bỉ theo đuổi mục tiêu. Mà mục tiêu lớn cũng thật khó theo đuổi vì khi nó lớn, thường nó rất khó khăn, và đòi hỏi công sức và thời gian ghê gớm. Mục tiêu lớn đủ để hấp dẫn nhân loại kiên trì theo đuổi chỉ có thể là hướng tới chân-thiện-mỹ.

Trong 3 điều tuyệt vời vừa nói, tôi nghĩ chân và thiện có thể là bản năng. Nhưng cảm thụ cái đẹp thì phải học, học đến hết đời có thể vẫn chưa hết.

Câu chuyện dưới đây là về âm nhạc, và tất cả những gì cái đẹp, sự sống, bền bỉ, v.v.. có thể nói đến.

Vậy chỉ có cách đọc nó trọn vẹn mà thôi. Tôi đã đổi tiêu đề thành cái đẹp cứu rỗi là để tự nhắc mình cho nội dung cuốn sách đang làm.

Chỉ biết, câu chuyện tuyệt vời này là món quà của ai đó, bằng một cách nào đó lan truyền qua Facebook, và nhờ một duyên cớ nào đó, đúng lúc tôi bận rộn nhất, thì xuất hiện và lập tức bắt tôi làm tù binh trong những cảm xúc cao quý nhất về cái đẹp (ở đây là tình người, và âm nhạc là cái cớ). Cậu bé bắt tôi phải nghĩ lại về triết lý và cách sử dụng thời gian, sức lực cho tác phẩm đang viết (chưa xong chương 1). Có lẽ từng chương một, tôi phải nghĩ như bản concerto cậu bé đã độc tấu…

I am becoming speechless from now on (till the full stop of the last sentence of the last chapter).

Cái đẹp cứu rỗi

Tôi là cựu giáo viên dạy nhạc tại một trường tiểu học ở DeMoines. Tôi luôn kiếm được lợi tức từ công việc dạy đàn dương cầm. Đó là một công việc mà tôi đã làm suốt 30 năm qua. Trong thời gian đó, tôi đã gặp nhiều trẻ em có những khả năng về âm nhạc ở nhiều cấp độ khác nhau. Tôi chưa bao giờ có hứng thú trong việc có học sinh thuộc dạng “cần nâng đỡ” mặc dù tôi đã từng dạy một vài học sinh tài năng. Tuy nhiên tôi cũng dành thì giờ vào những học sinh mà tôi gọi là “trơ nhạc”. Một trong những học sinh đó là Robby.

Robby đã 11 tuổi khi mẹ cậu thả vào lớp trong bài học dương cầm đầu tiên. Tôi thích những học sinh (đặc biệt là những cậu bé) bắt đầu ở lứa tuổi nhỏ hơn, và nói điều đó với Robby. Nhưng Robby nói rằng mẹ cậu luôn luôn mơ ước được nghe cậu chơi dương cầm. Vì vậy tôi đã nhận cậu vào học.

Thế là Robby bắt đầu những bài học dương cầm đầu tiên và tôi nghĩ rằng đó là sự cố gắng vô vọng. Robby càng cố gắng, cậu càng thiếu khả năng cảm thụ âm nhạc cần thiết để tiến bộ. Nhưng cậu rất nghiêm túc trong việc ôn lại những bài học và những bản nhạc sơ đẳng mà tôi yêu cầu tất cả các học sinh của mình đều phải học.

Sau nhiều tháng ròng rã, cậu miệt mài cố gắng và tôi vẫn cứ lắng nghe và cố động viên cậu. Cứ hết mỗi bài học hàng tuần, cậu luôn nói: “Một ngày nào đó mẹ em sẽ đến đây để nghe em chơi đàn”. Nhưng điều đó dường như vô vọng. Cậu không hề có một năng khiếu bẩm sinh nào. Tôi chỉ thấy mẹ cậu (một phụ nữ không chồng) ở một khoảng cách khá xa khi thả cậu xuống xe và chờ cậu trong một chiếc xe hơi cũ mèm khi đến đón cậu. Bà luôn vẫy tay và mỉm cười nhưng không bao giờ ở lại lâu.

Thế rồi một ngày nọ Robby không đến học nữa, tôi định gọi điện cho cậu nhưng thôi, bởi vì cậu không hề có chút năng khiếu nào, có lẽ cậu đã quyết định theo đuổi một con đường khác. Tôi cũng vui khi cậu không đến nữa. Cậu làm cho sự quảng bá trong việc dạy dỗ của tôi mất ưu thế! Vài tuần sau đó, tôi gửi đến nhà những học sinh của mình các tờ bướm thông báo cho buổi diễn tấu sắp tới.

Trước sự ngạc nhiên của tôi, Robby (cũng đã nhận một tờ) hỏi xem cậu có được tham dự biểu diễn hay không. Tôi bảo với cậu, buổi diễn chỉ dành cho học sinh đang học, vì cậu đã thôi học nên cậu sẽ không đủ khả năng thực hiện. Cậu nói rằng mẹ cậu đang ốm và không thể chở cậu đi học nữa, nhưng cậu vẫn luôn luyện tập.

“Cô Hondorf… cô cho em diễn một lần thôi…” – cậu nài nỉ.

Tôi không hiểu điều gì đã xui khiến tôi cho phép cậu chơi trong buổi trình tấu đó. Có thể là cậu đã tha thiết quá, hoặc là một điều gì đó trong tôi đã bảo mách tôi rằng điều đó là đúng.

Đêm biểu diễn đã đến. Trong hội trường đông nghịt những phụ huynh, bạn bè và họ hàng. Tôi bố trí cho Robby ở cuối chương trình trước khi tôi xuất hiện để kết thúc và cảm ơn những học sinh đã trình diễn. Tôi nghĩ rằng tất cả những rủi ro mà cậu có thể gây ra cũng là lúc kết thúc và nếu có bề gì thì tôi cũng có thể “chữa cháy” cho sự biểu diễn yếu kém của cậu bằng tiết mục “hạ màn” của tôi. Và buổi biểu diễn trôi qua không một trở ngại nào. Những học sinh đã luyện tập nhuần nhuyễn và trình bày rất tốt. Thế rồi Robby bước ra sân khấu. A? quần cậu nhàu nát và mái tóc như tổ quạ.

“Tại sao cậu lại không ăn vận như những học sinh khác nhỉ?” – Tôi nghĩ.

“Tại sao mẹ cậu lại không chải tóc cho cậu vào cái đêm đặc biệt như thế này chứ?”

Robby mở nắp đàn lên và bắt đầu. Tôi ngạc nhiên khi thấy cậu tuyên bố rằng cậu chọn bản Concerto số 21 cung Đô trưởng của Mozart.

Tôi hoàn toàn bất ngờ khi nghe những gì tiếp theo đó.

Những ngón tay của cậu lấp lánh, nhảy múa trên những phím ngà. Cậu đã chơi những giai điệu từ nhẹ nhàng êm dịu đến hùng tráng… thật có hồn và đầy điêu luyện trong sự phối âm tuyệt diệu của nhạc Mozart. Chưa bao giờ tôi nghe một đứa trẻ ở tuổi ấy trình bày nhạc Mozart hay đến thế. Sau 6 phút rưỡi cậu đã kết thúc trong một âm thanh huy hoàng mạnh mẽ và mọi người đều đứng lên vỗ tay.

Không nén được lệ tràn trong mắt, tôi chạy lên sân khấu và vòng tay ôm lấy Robby trong hạnh phúc:

“Cô chưa bao giờ nghe em chơi hay như thế Robby ạ. Làm sao em có thể làm được điều đó?”

Robby giải thích qua chiếc micro:

“Thưa cô Hondorf… cô có nhớ là em đã kể rằng mẹ em đang ốm? Thực ra, mẹ em đã bị ung thư và qua đời sáng nay. Mẹ em bị điếc bẩm sinh vì vậy đêm nay là đêm đầu tiên mẹ em nghe thấy em đàn. Em muốn làm điều gì đó thật là đặc biệt”.

Tối hôm ấy, trong hội trường không đôi mắt nào không nhỏ lệ. Khi những người ở Trại Xã Hội đưa cậu từ sân khấu trở về trại mồ côi tôi nhận thấy mắt họ đỏ và sưng mọng. Tôi chợt nghĩ, đời tôi nhiều ý nghĩa biết bao khi đã từng nhận một học sinh như Robby.

Không, tôi chưa bao giờ nhận một học sinh nào “cần nâng đỡ”, nhưng đêm đó tôi trở thành người được nâng đỡ bởi Robby. Cậu là thầy của tôi và tôi chỉ là một học trò. Bởi vì cậu đã dạy cho tôi ý nghĩa của sự kiên trì, của tình yêu và niềm tin trong chính con người của chúng ta.

Và điều đó có thể tạo ra cho người khác một cơ hội mà chúng ta không biết vì sao.

Mozart: Piano concerto n. No. 21 in C major, K.467 Pollini-Muti