Abby: Đâu phải cứ nhiều là tốt?

Posted on May 17, 2015 by

0


Op-Economica, 17-5-2015 — Người ngạc nhiên không phải là tôi, mà chính là Gordon Ramsay. Điều kỳ diệu của sức mạnh sáng tạo xuất hiện ở mọi nơi. Xem chương trình Master Chef Junior (America) một lần nữa sức mạnh ấy bùng nổ trong căn bếp nhỏ của các thí sinh từ 8 tới 13 tuổi. Tôi nghĩ bài học đó rất đáng cho thế giới kinh doanh đang khát khao những kỳ diệu có thể thay đổi mọi suy nghĩ lối mòn, khuôn sáo. (Và đó cũng là lý do của bài viết này.)

Trong vòng đầu, ba giám khảo khó tính yêu cầu rán trứng ốp-la đúng quy cách. Số trứng rán đạt chuẩn sẽ trở thành lợi thế vòng sau. Các bé tham gia hào hứng, nhưng kết cục chênh lệch quá. Nhiều nhất tới 11 quả, Abby được ít nhất, con số rất thất vọng: 2 quả. Cô bé 8 tuổi thất vọng vô cùng, Ramsay đã phải ôm cô bé động viên (hẳn là để đừng bỏ cuộc).

Ở vòng thứ hai, số trứng rán được cho phép các đầu bếp trẻ có được số nguyên vật liệu nấu ăn tương đương. Càng nhiều trứng, sự lựa chọn càng lớn lên. Món ăn có cơ hội tinh tế và đa dạng hơn. Abby hiểu cô bé đã bất lợi thế nào trong vòng 2. Nguy cơ ra về của cô bé rất cao. Bản lĩnh 8 tuổi có giúp cô vượt qua các bạn 11, 13 tuổi không?

Câu trả lời là “Có”. Bản lĩnh ấy từ trí tưởng tượng và sức sáng tạo mà ra.

Abby rất tự tin chọn chỉ 2 nguyên liệu: cá hồi phi-lê và măng tây. Cô bé đã nấu món cá hồi luộc chín vừa. Dùng ngọn măng tây để chế biến các món: luộc, xào, chiên, và đặc biệt là một chén súp. Súp xanh vàng, quánh vừa đủ. Từng món một được làm rất kỹ, phối hợp chuẩn xác, vừa đủ. Màu sắc thì phải thừa nhận là phù hợp xu thế “green” và cả thẩm mỹ 5-sao: Phớt hồng, xanh đậm, xanh nhạt, và vàng xanh ở phổ hợp lý của chén súp.

Rõ ràng tôi không thể ăn qua tivi. Nhưng ba giám khảo khó tính đã đánh giá hộ chất lượng. Họ chỉ có thể gọi đó là sự hoàn hảo, một đẳng cấp không thể tưởng tượng trong một bất lợi của cô bé ít tuổi nhất nhóm. Cô bé đã chiến thắng vòng hai, cùng với một món khác phức tạp và tiêu tốn nhiều vật liệu hơn vài lần.

abbySuốt tối và cả sáng hôm sau, tôi nghĩ về bài học tuyệt vời Abby mang đến.

Thứ nhất, các quy tắc và quan niệm thường mách bảo chúng ta: cần nhiều, nhiều hơn nữa, càng nhiều càng tốt. Quyền được lựa chọn là lợi thế. Tôi không nói cách hiểu đó là sai, nhưng rõ ràng thiếu đầy đủ. Quy tắc đó không mách bảo gì về sự bùng nổ của sức sáng tạo. Thậm chí có thể còn làm suy giảm sức sáng tạo. Khi Abby ung dung suy nghĩ, tưởng tượng những gì ngon nhất về món ăn 2 nguyên liệu cô sắp nấu thành, thì phần lớn các bạn khác lại phải vật lộn với số nguyên liệu dư rả, trong khi thời gian chế biến rất hạn chế.

Thứ hai, có triết lý mạch lạc. Các bạn thật khó tìm thấy một triết lý mạch lạc thế này: “Tôi sẽ chứng minh cho giám khảo thấy, không phải cứ nhiều là tốt.” Các bạn có tin đó là lời nói của cô bé 8 tuổi, trong tình trạng hơi cuống vì bị bất lợi nhiều bề không?

Thứ ba là trí tưởng tượng không giới hạn, nhưng phải “hợp lý cực đại.” Ngay trong lúc gay cấn nhất (thua là phải rời căn bếp, mà có tới 2 người sẽ phải rời), cô bé vẫn đủ bình tĩnh để giải thích mơ ước quán ăn riêng có tên gọi “Horses and courses” và nói trong khi để ngựa được chăm sóc, khách hàng có thể gọi món, và ăn trên chiếc bàn đơn giản, trên bàn trang trí duy nhất là một bình nước với một chú cá vàng! Hình ảnh ấy giản dị như số nguyên liệu của Abby, nhưng hợp lý tới mức đáng ngạc nhiên, cả với tuổi lẫn tình huống ngặt nghèo nguyên liệu Abby đang đương đầu.

Lẽ nào những gì cô bé phản ánh qua tình huống khó khăn, vượt lên, để chiến thắng các bạn lớn tuổi hơn, lại không phải những nguyên lý quan trọng nhất của tinh thần và năng lực sáng tạo doanh nghiệp đang theo đuổi trong thời buổi cạnh tranh khốc liệt, và giá trị gia tăng suy giảm này?

Cách đây chưa lâu, chúng tôi có công bố kết quả nghiên cứu trên Management Research Review (vol. 37, no.7)*, nói rằng, cách thức DN lao vào cuộc chơi càn quét tài sản, M&A, thâu tóm thương hiệu, và tích tụ vốn thực chất làm tăng xác suất kiệt quệ tài chính và phá sản, NẾU cốt lõi phía sau các hành động đó không giúp củng cố năng lực sáng tạo-đổi mới. Xác suất đó rất cao, lên tới ~70%.

Cô bé thực sự đã làm rõ giá trị của chiến lược. Ramsay đã phải thốt lên (trong khi trêu đùa): “Làm gì có chuyện cậu 8 tuổi!”

—-
* Vuong, Q.H. & Napier, N.K. (2014). Resource curse or destructive creation in transition: evidence from Vietnam’s corporate sector. Management Research Review, 37(7), pp. 642-657. (Article’s URL).

Advertisements