Neuron

Posted on May 25, 2015 by

0


Op-Economica, 25-5-2015 — Neuron còn gọi là tế bào thần kinh, thành phần quan trọng của hệ thần kinh, là một tế bào dễ bị kích động bởi dòng điện/xung điện. Tế bào này xử lý và truyền thông tin qua các tín hiệu hóa học và điện. Các tín hiệu này chạy giữa các nơ-ron này xảy ra không qua các khớp thần kinh, là những đoạn kết nối đặc biệt với các tế bào khác. Các nơ-ron có thể kết nối với nhau để tạo thành các mạng nơ-ron. Chúng là những thành phần cơ bản của hệ thần kinh, bao gồm cả não, tủy sống (2 bộ phận này hợp thành cái gọi là CNS tức là hệ thần kinh trung ương), và hạch của hệ thần kinh ngoại biên (PNS).

Một số loại nơ-ron chuyên biệt bao gồm: Nơ-ron giác quan phản ứng với xúc giác, âm thanh, ánh sáng và những kích thích tác động lên tế bào các giác quan, truyền tín hiệu về tủy sống và não; Nơ ron vận động nhận tín hiệu từ não và tủy sống để chỉ đạo co rút cơ và tác động lên đầu ra các tuyến; và các nơ ron liên kết chuyên nối các nơ ron với nhau trong cùng một vùng của não, hoặc tủy sống trong các hệ nơ ron.

Hình vẽ hệ nơ ron của não chim bồ câu với hai loại tế nào Purkinje và dạng hạch nhỏ. Cả hai đều là loại đa cực.

Hình vẽ hệ nơ ron của não chim bồ câu với hai loại tế nào Purkinje và dạng hạch nhỏ. Cả hai đều là loại đa cực.

Một nơ ron tiêu biểu có một phần thân tế bào (gọi là soma), nhánh (dendrites), và một sợi/dây thần kinh (axon). Dendrites (nhánh tế bào thần kinh) là các cấu trúc mỏng phát sinh ra từ thân tế bào, thường mở rộng ra vài trăm phần triệu mét, và tiếp tục lan tỏa nhiều lần nữa, sinh ra cây hợp từ nhánh tế bào thần kinh phức tạp. Dây thần kinh là một phần mở rộng tế bào đặc biệt từ thân tế bào tại nơi gọi là đồi thần kinh và vắt qua một khoảng cách có thể tới 1 mét trong cơ thể người, hoặc hơn nữa ở các động vật khác. Phần thân tế bào thần kinh thường sinh ra nhiều nhánh cây mở rộng, nhưng chỉ có 1 dây thần kinh duy nhất, mặc dù dây thần kinh có thể phân nhánh hàng trăm lần trước khi kết thúc. Tại hầu hết các khớp thần kinh, tín hiệu được truyền từ dây thần kinh của một nơ ron này tới nhánh ngoại vi của một nơ ron khác. Tuy thế, lại có nhiều ngoại lệ: nơ ron không có hệ cây nhánh ngoại vi, nơ ron không có dây thần kinh, các khớp thần kinh nối một dây thần kinh này với một dây thần kinh khác, hay giữa các dendrite với nhau.

Tất cả các nơ ron đều bị kích thích điện, duy trì một mức chênh điện áp giữa hai phía của màng tế bào qua phương tiện bơm i-ông theo cơ chế trao đổi chất. Theo cách thức này các kênh i-ông đã nhúng vào màng được kết hợp với trao đổi chất để tạo ra sự chênh lệch mật độ i-ông nội bộ so với bên ngoài tế bào như natri, kali, chloride hoặc can-xi. Sự thay đổi điện áp hai phía màng tế bào có thể làm thay đổi chức năng của kênh i-ông phụ thuộc điện áp. Nếu điện áp thay đổi một lượng đủ lớn, một xung hóa điện gọi là hoạt thế năng (action potential) sẽ được tạo ra. Xung này sẽ truyền rất mau lẹ qua dây thần kinh tế bào, và kích hoạt các kết nối khớp thần kinh với các tế bào khác khi xung này chạm tới. Các nơ ron không theo quy luật phân chia tế bào. Trong hầu hết các trường hợp, nơ ron được sinh ra do một số loại tế bào gốc đặc biệt. Một loại tế bào thần kinh đệm (glial) gọi là astrocytes (có hình dáng hơi giống ngôi sao), cũng được quan sát thấy có thể chuyển biến thành nơ ron. Trong cơ thể người, quá trình sinh mới nơ ron dừng lại ở tuổi trưởng thành; nhưng trong 2 vùng não hippocampus và olfactory bulb, có bằng chứng chắc chắn về việc sinh mới các nơ ron.

Cấu trúc một nơ ron điển hình.

Cấu trúc một nơ ron điển hình.

Các nơ ron truyền tin cho nhau qua các khớp nối điện và hóa trong một quá trình được gọi là truyền dẫn nơ ron. Một quá trình cơ bản giải phóng ra các neurotransmitters là hoạt thế năng, một tín hiệu điện sinh ra do màng tế bào nơ ron bị kích thích điện áp. Cũng gọi là sóng khử cực.

Advertisements