‘Văn Xã’

Posted on August 2, 2015 by

0


Op-Economica, 2-8-2015 — Trên đời này nhiều thứ ta cứ tưởng ‘đương nhiên phải thế’ mà té ra không phải. Ngược lại, có những thứ ta nghĩ chỉ là phát kiến tình cờ, nhưng lại phản ánh những thứ giằng xé tâm can, hoài nghi, tranh cãi mãi…

Ở ta có một cụm không hẳn ai cũng để ý, nhưng cũng chẳng xa lạ với nhiều người quan tâm tới hệ thống phân cấp công việc nhà nước: ‘văn xã’. Ví dụ: Ở văn phòng chính phủ có Vụ khoa giáo – văn xã. Trong hệ thống nhà nước các đơn vị có tên ‘văn xã’ rất nhiều.

Dĩ nhiên ‘văn xã’ là từ ghép, văn hóa và xã hội. Xét về công việc, đó là một mảng chuyên trách, theo dõi, chịu trách nhiệm nắm bắt tình hình các mặt văn hóa và công việc xã hội nói chung (ngoài những việc thuộc địa hạt xã hội nhưng đã phân mảng chuyên trách theo chuyên môn). Không có gì khó hiểu.

Điều thú vị ở chỗ, cụm ghép văn-xã lại phản ánh một cuộc tranh chấp lớn trong lịch sử hàn lâm giữa các giới khoa học chính trị, nhân chủng học, xã hội học, tâm lý học, và không thể thiếu phần long trọng: các nhà kinh tế.

Cuộc tranh chấp không ai chịu ai ấy liên quan tới: văn hóa bao trùm ra xã hội hay xã hội phủ bóng lên văn hóa. Xét cho đến cùng, trả lời nó cũng để các đại thụ đầu địa hạt hàn lâm chứng tỏ cái sự uy nghi phủ bóng của mình. Cả hai địa hạt đều rất rộng lớn, ảnh hưởng mạnh lên nhận thức con người, nên phủ thêm một địa bàn rộng lớn nữa thì hứng trọn một vương quốc mênh mông!

Nói vui vậy (cũng không sai lắm) nhưng rõ ràng cuộc tranh chấp này không dễ mà hóa giải. Thế nên xuất hiện một ý kiến ngắn thôi, chỉ có 2 trang tạp chí (trong giới hàn lâm thế là rất ít) của Kroeber và Parsons năm 1958 nói rằng: Thôi, đừng cãi nhau nữa. Đó là hai hệ thống khác nhau, độc lập, mặc dù rất thân thiết. Vì chúng thân thiết quá, đôi lúc cái này nấp vào bóng cái kia, nên dễ bị coi là một. Việc lập lờ đánh lận con đen lại hay được tận dụng để thi thoảng gia cố tính uy nghi của (lĩnh vực) mình.

2015-08-02_jean-piagetMột ý kiến như vậy, kể ra cũng hữu ích vì góp phần chấm dứt chiến tranh. Nhưng vẫn chỉ là một ý kiến.

Ấy vậy mà nhìn vào ảnh hưởng của nó mới giật mình: tới hôm nay trên Google Scholar thấy có >550 lượt trích dẫn.

Quá nhiều cho 2 trang ý kiến. Thật hy hữu trong lịch sử.

Mới thấy đằng sau chữ văn-xã ấy quả là có những sự kiện lý thú. Sự kiện ấy phản ánh cái gọi là ‘sự học xã hội’ và có vẻ được trợ giúp bởi kiến tạo luận của triết gia-nhà tâm lý học Thụy-sĩ Jean Piaget (1896-1980).

Mới thấy bình thường chúng ta rất qua loa hời hợt với những thứ xảy ra xung quanh, dù quen thuộc hay mới mẻ.

* * *

Kroeber, Alfred L., and Talcott Parsons. “The concepts of culture and of social system.” American Sociological Review 23, no. 5 (1958): 582-583.


File (doc): Parsons._I_concetti_di_cultura_e_sistema_sociale