Xã hội ong: thức ăn, phân công lao động và vắc-xin

Posted on August 2, 2015 by

1


Op-Economica, 2-8-2015 — Chúng ta tự hào về việc làm ra vắc-xin (vaccine) nhờ phát kiến của nhà bác học Louis Pasteur. Quả thực, phát minh ra cơ chế vaccine đã cứu sống hàng trăm triệu bệnh nhân trong lịch sử loài người.

Nhưng các loài trong thiên nhiên không có Pasteur và hệ thống giáo dục, nghiên cứu và y tế thì chúng làm thế nào để sống sót, trong khi phải đương đầu với số lượng tác nhân gây bệnh không hề ít hơn so với con người?

2015-08-02_worker_bees

Một nghiên cứu mới trên PLOS Pathogens đã làm sáng tỏ thắc mắc lớn nói trên sau hơn 10 năm nghiên cứu. Các loài côn trùng – cụ thể với ong là mô hình – có cơ chế riêng tạo ra loại vaccine tự nhiên cho ong non.

Ong thợ đi kiếm mật và phấn về tổ. Sau đó, chúng chế ra loại thực phẩm gọi là sữa ong chúa “royal jelly” dành riêng cho ong chúa, vì ong chúa không ra ngoài, và chỉ sinh sản. Tuy nhiên, khi đi ra ngoài, chúng dễ dàng tiếp xúc với các nguồn mầm bệnh (pathogens). Vi khuẩn có thể lọt vào sữa ong chúa.

Ong chúa chén xong bữa ăn thịnh soạn đầy vi khuẩn này thì tiêu hóa cả các mầm bệnh này và chuyển chúng tới các khoang trong cơ thể, giữ trong các ‘thể mỡ’ – cũng vận hành không khác gan là mấy.

Một số vi khuẩn sau đó được gắn vào vitellogenin và chuyển tới trứng qua đường máu. Theo cách này, ong non ngay từ khi sinh ra đã được “tiêm văc-xin” tự nhiên và có hệ miễn dịch giúp chiến đấu chống lại bệnh tật ở môi trường xung quanh.

Nhưng cũng giống như người, không phải loại bệnh nào cũng có văc-xin. Có mầm bệnh tiêu diệt ong vì hệ miễn dịch không đủ khả năng chống đỡ.

Thật thú vị hết sức!

Nếu nhà khoa học thấy vấn đề vắc xin, có thể thấy cả phân công lao động và thức ăn. Một xã hội khá hoàn chỉnh của loài ong.


Heli Salmela, Gro V. Amdam, & Dalial Freitak (2015) Transfer of Immunity from Mother to Offspring Is Mediated via Egg-Yolk Protein Vitellogenin. PLoS Pathogens 11(7): e1005015. doi:10.1371/journal.ppat.1005015