Tiến hóa nhờ Quan sát – Liên tưởng

Posted on August 5, 2015 by

2


Op-Economica, 5-8-2015 — Quan sát và liên tưởng là hai quá trình diễn ra liên tục đối với loài người, là tiền đề tạo ra sự tiến bộ trong tư duy. Ngay từ những nền văn minh đầu tiên của nhân loại: Sumer, China, Egypt… những bước đột phá trong đời sống tinh thần con người đã xuất hiện thông qua hai quá trình trên.

Khái niệm về chúa trời (Sky God) đã được hình thành xuất phát từ việc quan sát sự xuất hiện và dịch chuyển của mặt trời. Loài người đã sớm quan sát được việc mặt trời “chết đi”, “sống lại” theo ngày, và vai trò của nó trong việc hình thành nên các mùa trong năm khiến thiên nhiên không ngừng sinh trưởng. Nó được coi là một điều kỳ bí, con người đã tưởng tượng đến một đấng tối cao đã tạo ra sự sống cho muôn loài.

zéu

              Thần Zeus- Đức Chúa Trời của Hy Lạp Cổ đại

Vào ban đêm, họ lại thấy hằng hà sa số những vì sao và đặc biệt là chu kỳ mạnh yếu của mặt trăng. Điều này càng trở nên bí ẩn khi loài người sớm nghĩ đến sự liên quan giữa mặt trăng và sóng thủy triều hay chu kỳ của phụ nữ. Mặt trăng trở nên thiêng liêng, đại diện cho phụ nữ và khả năng sinh sản. Bầu trời đêm được coi là nơi gặp gỡ kết nối giữa hai thế giới. Việc quan sát bầu trời và chuyển động biểu kiến của mặt trời, mặt trăng cũng chính là những dấu vết khởi đầu của ngành thiên văn học ở thời tiền sử.

Biểu tượng mặt trăng được quan sát để liên tưởng đến những khái niệm đầu tiên về thời gian, nhà tiên tri lỗi lạc Genesis (1:14 -19, Kinh Thánh) đã sớm viết: “Đức Chúa Trời lại phán rằng: Phải có các vì sáng trong khoảng không trên trời, đặng phân ra ngày với đêm, và dùng làm dấu để định thì tiết, ngày và năm”. Hình ảnh mặt trăng hình bán nguyệt cũng đã sớm khiến con người hình dung ra hình dáng của chiếc sừng bò, đây cũng được cho là xuất phát điểm của đạo thờ Thần Bò của người dân Babylon từ khoảng 3000 năm TCN. 1000 năm sau đạo thờ Thần Bò mới du nhập vào Do Thái, người dân Do Thái cho rằng hiện thân của thần EL là một con bò vàng. Đây cũng là nguồn gốc của tên quốc gia này (Isra-EL).

Mặt trăng bán nguyệt được liên tưởng đến sừng của bò đực.

                                              Mặt trăng bán nguyệt được liên tưởng đến sừng của bò đực.

Một đột phá khác trong sự hình thành thế giới tâm linh của nhân loại là sự xuất hiện của khái niệm Cuộc sống sau khi chết (the afterlife). Loài người ở Thời kỳ Đồ đá cũ đã sớm nghĩ đến điều này. Cụ thể, họ đã chôn người chết với một phần mộ riêng cùng một vài vật dụng cá nhân và cho rằng con người sẽ cần đến chúng để trú ngụ và sống ở thế giới bên kia sau khi chết. Ý tưởng này được hình thành cũng nhờ quá trình quan sát. Loài người đã tìm thấy trong các hiện tượng tự nhiên vô số những bằng chứng về cuộc sống sau khi chết, hay sự chết đi và tái sinh: mặt trời và mặt trăng liên tục biến mất và tái xuất hiện, hay lá trên cây rụng hết vào mùa Đông rồi lại mọc mới khi mùa Xuân về.

Một vài ví dụ nhỏ trên nhằm gợi mở những kết nối từ thô sơ đến vĩ đại giữa những hiện tượng, vẻ đẹp phong phú kỳ bí của tạo hóa với sự hình thành và phát triển đời sống tinh thần từ ngàn năm trước của nhân loại thông qua khả năng quan sát và liên tưởng của con người. Quá trình quan sát, liên tưởng ấy vẫn tồn tại liên tục và song hành với quá trình “tiến hóa” của con người – xã hội, sau này tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự bùng nổ của những cuộc cách mạng công nghiệp cũng như trong quá trình áp dụng và liên tục tinh chỉnh những phát minh vĩ đại kéo dài hàng trăm năm.

Nguồn tham khảo: Trang 101-102, sách Ideas – A History of Thought and Invention, from Fire to Freud, Peter Watson.

Posted in: Socio-cultural