Tuần lễ “Truy cập mở 2015” và những cơ hội mới cho nhà khoa học trẻ

Posted on October 24, 2015 by

0


Op-economica, 23-10-2015 — Tuần lễ truy cập mở 2015 (Open Access Week 2015) vừa qua đã vận động việc xuất bản truy cập mở cho các nghiên cứu, ấn phẩm khoa học và chia sẻ dữ liệu đối với những nghiên cứu viên trẻ, thậm chí với cả học sinh, sinh viên, nâng cao sự kết nối và hợp tác trong cộng đồng khoa học.

Việc chia sẻ các kết quả nghiên cứu, được biết đến như sự giao tiếp trong khoa học (với hashtag #sciomm trên Twitter) là một cấu phần quan trọng trong phận sự nghiên cứu khoa học nói chung. Theo cách truyền thống, các kết quả này thường được công bố trên những tạp chí học thuật, sau đó sẽ được đem ra thảo luận sâu sắc  ở những hội thảo khoa học hay các ấn phẩm đặc biệt. Ngày nay, các nhà khoa học đã có thể kết nối toàn cầu và thảo luận tự do về những nghiên cứu của họ trong những diễn đàn, blog cộng đồng hay cá nhân, và có lẽ quan trọng nhất là trên các mạng xã hội. Các cơ hội kết nối mới mẻ này đã đưa người làm khoa học sang một thời đại mới – thời đại của mạng lưới và hợp tác toàn cầu.

MXH KH 2

Giờ đây, các cơ hội phát triển chuyên nghiệp của nhà khoa học trẻ không còn bị giới hạn trong những phòng lab đóng kín của mình. Những mạng lưới trong nhiều chuyên ngành đã nổi lên trong những năm gần đây, như ISCB, IET, IEEE, ACM. Đồng thời, mạng lưới cố vấn khoa học cũng nở rộng, cho thấy tầm quan trọng của hoạt động hướng dẫn, cố vấn trong khoa học. Tuy nhiên, cần đẩy mạnh hơn nữa sự tham gia của các nhà khoa học trẻ trong những mạng lưới này.

Các nhóm sinh viên của các tổ chức hay xã hội khác nhau cũng sẽ có phương thức hoạt động khác nhau thông qua các tổ chức bảo trợ của họ. Ví dụ, hội đồng sinh viên ISCB (ISCBSC) bao gồm các sinh viên và nghiên cứu trẻ đang nỗ lực thúc đẩy sự phát triển của thế hệ nhà khoa học mới trong lĩnh vực Tin sinh học. Các sáng kiến của ISCBSC về việc tổ chức các sự kiện xã hội, hội thảo khoa học, phát hành các ấn phẩm mini cả online lẫn offline đã trao cho những nhà nghiên cứu trẻ vô vàn cơ hội để thực hành trình bày ý tưởng cũng như các kết quả nghiên cứu của mình trước đồng nghiệp, trước khi mang tới các chuyên gia.

Thú vị hơn là ISCBSC tổ chức các đầu nút của tổ chức tại các quốc gia, khu vực khác nhau. Tại đó, các sinh viên nghiên cứu sẽ hoạt động trong những trung tâm để hỗ trợ sự phát triển chuyên môn của những đồng nghiệp trong cùng địa phương. Với cách này, sinh viên ở bất cứ đâu cũng có thể học hỏi, rèn luyện các kỹ năng ngay tại khu vực mà vẫn đóng góp cho cộng đồng toàn cầu.

Mạng lưới kết nối nhà khoa học không còn chỉ gói gọn trong những sự kiện hay hội thảo nữa. Các nền tảng tương tác online như ResearchGate, ORCID, Puplons hay Academia.edu đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc kết nối các nhà khoa học và những người nghiên cứu trên toàn thế giới. Giống như một phiên bản Facebook hay LinkedIn dành riêng cho khoa học, đây là nơi mọi người đều có thể tham gia chia sẻ các nghiên cứu với dữ liệu của mình, đặt ra các câu hỏi, thảo luận, phản biện, giải quyết hoặc đào sâu vào những vấn đề khoa học.

Theo báo cáo năm 2014, cứ mỗi ngày lại có thêm 10.000 người sử dụng mới đã đăng ký tham gia vào ResearchGate, tổng cộng bổ sung khoảng 4,5 triệu người dùng cho cộng đồng này. ResearchGate cũng là nơi những nhà nghiên cứu có thể chia sẻ các kết quả thiếu không được công bố bởi những tạp chí lớn; tuy nhiên, PLOS ONE gần đây đã tung ra một chương trình sưu tập các kết quả tiêu cực hoặc đang trong nhiều tranh luận, chương trình này có tên là “The Missing Pieces.”

MXH KH

Offline Networking session at the ISCB Student Council Symposium 2014, Boston (Photograph by Farzana Rahman, License: Creative Commons)

Rất nhiều các nhà xuất bản khoa học kỳ cựu như PLOS mới thiết lập thêm những cộng đồng blog giới thiệu những nghiên cứu nổi bật trên tạp chí của họ nhằm mở rộng thảo luận và tương tác giữa các nhà khoa học. Công năng của các blog khoa học được minh chứng rõ nét qua sáng kiến của Young Scientists Journal (YSJournal). Đây là nơi khuyến khích các suy nghĩ, tư duy khao học đối với nhóm học sinh rất trẻ thậm chí chỉ 12 tuổi. Trong cộng đồng này, các nhà khoa học độ tuổi 12-20 sẽ hợp tác để nâng cao công tác khoa học và công nghệ. YSJournal được hình thành và duy trì hoạt động bởi các nhà nghiên cứu nhí trên toàn cầu, đồng thời được cố vấn bởi một nhóm các chuyên gia. Đây là tạp chí và blog khoa học duy nhất được duy trì bởi các “cầu thủ trẻ.”

Không thể bỏ qua cơn bão của “Microblogging” – một phiên bản khác của blog, cho phép người sử dụng trình bày ý tưởng một cách ngắn gọn. Một số cộng đồng tiêu biểu là Twitter và Tumblr. Trong khi cộng đồng blog thường được điều hành bởi một nhóm biên tập nào đó, thì microblog lại hoàn toàn không bị rà soát.

Thách thức cho cộng đồng này là việc cô đọng những chia sẻ một cách hết sức để trình bày trong một lượng ký tự cho phép. Ví dụ Twitter chỉ cho phép người dùng đăng tải một thông điệp ngắn khoảng 140 ký tự. Tuy nhiên đây lại được xem là một trong những mạng lưới quan quan trọng bậc nhất cho các nhà khoa học trẻ tương tác, giao lưu và tham gia hợp tác online. Tiên sỹ Gozde Ozakinci, một nhà tâm lý sức khỏe học tại Scotland đã nói rằng: tôi cảm thấy với Twitter, thế giới học thuật của tối đã mở ra để chào đón rất nhiều những người đồng nghiệp mà thậm chí tôi chưa từng gặp. Thông tin trên Twitter được cập nhật, chia sẻ nhanh hơn rất nhiều so với các tạp chí, hay hội thảo.

Tất cả những nỗ lực này hứa hẹn sẽ khiến văn hóa khoa học lan tỏa rộng rãi trên toàn thế giới, đưa công tác khoa học từ trên những tháp ngà cao xa, về với đời sống và quá trình học tập từng ngày hết sức gần gũi của những người yêu khoa học, bất chấp tuổi tác, bất kể không gian, thời gian!

*Nguồn: Farzana Rahman, “Open for Collaboration: Why open access publishing creates more networking opportunities for young scientists”, PLOS Blog, 20-10-2015 URL:http://blogs.plos.org/thestudentblog/2015/10/20/scinetworking/