Bị chê càng tốt chứ sao

Posted on October 28, 2015 by

2


Op-Economica, 28-10-2015 — Trong nghiên cứu, nhiều nhà khoa học phê bình/chỉ trích công trình của đồng nghiệp—chỉ ra sai lầm, tính thiếu nhất quán, hoặc mâu thuẫn—và đây là một phần của quá trình tiến bộ khoa học.

Một nghiên cứu mới trên PNAS đưa ra công cụ nhận biết “trích dẫn phản bác” (negative citation), nhằm ngữ cảnh hóa và nghiên cứu hiện tượng này trên quy mô lớn mà trước đây không tập hợp đủ dữ liệu.

Kết quả cho biết, trong dài hạn ảnh hưởng tiêu cực do vấp phải “trích dẫn phản bác” khá bé. Những công trình xuất bản bị chê tiếp tục nhận được trích dẫn qua thời gian. Như thế, thà rằng là bị chú ý theo chiều hướng tiêu cực, phản bác vẫn còn tốt hơn nhiều so với bị lãng quên.

Để tìm hiểu mức độ thường xuyên các nghiên cứu bị phản bác trong hệ thống tàng thư khoa học và ảnh hưởng của những đánh giá đó, Nicola Lacetera (University of Toronto / Institute for Management and Innovation) và đồng nghiệp phát triển thuật toán xử lý ngôn ngữ xử lý 15.000 trích dẫn rút ra từ các nghiên cứu trên Journal of Immunology, phân loại thành “phản bác” hay “khách quan” với sự trợ giúp của các chuyên gia về miễn dịch học.

Nhóm Lacetera sau đó dùng công cụ phân tích 15.731 bài báo trong giai đoạn 1998-2007. Trong số 146.891 bài có trích dẫn trong số này, khoảng 7% nhận được ít nhất 1 trích dẫn phản bác. Các phản bác thường diễn ra trong vòng vài năm đầu sau khi công trình xuất bản. Những nghiên cứu vấp phải chỉ trích phản bác ban đầu, về tổng thể có xu hướng nhận được nhiều sự quan tâm và trích dẫn hơn.

2015-10-28_fig1Nhà thống kê sinh học Gonçalo Abecasis (University of Michigan, Ann Arbor) cho biết: “Kết quả này hợp lý với kỳ vọng của tôi.” (Abecasis không tham gia nghiên cứu này) “Thông thường, khi tiêu tốn thời gian nghĩ và viết rằng ‘Các nhà nghiên cứu đã hiểu sai,’ bạn nhắm đến những nghiên cứu tiếng tăm và mọi người nghĩ là những nghiên cứu tốt.”

Bên cạnh đó, các tác giả gần gũi về phương diện không gian cũng ít đưa ra chỉ trích phản bác. “Nếu các bạn ở cùng bộ môn, tổn thất xã hội của trích dẫn phản bác có thể quá lớn, và nhất là nếu bạn lại có thể giao thiệp cá nhân thì sẽ có cách khác—những cách ít chính thống hơn—để biểu đạt thái động không đồng ý của mình,” Lacetera nói.

Phân tích dạng này có thể là chỉ dấu cho biết những câu hỏi nghiên cứu loại nào được quan tâm theo giai đoạn. Trích dẫn tiêu cực còn có thể thúc đẩy độ tin cậy trong dài hạn đối với các kết quả nghiên cứu khác.

Các nhà nghiên cứu còn muốn tiếp tục tìm hiểu vì sao các nghiên cứu đã bị rút bỏ vẫn tiếp tục được trích dẫn—liệu có phải vì các nhà nghiên cứu không biết đến việc gỡ bỏ bài, hoặc là trích dẫn với ý nghĩa cảm ơn/công nhận sự trợ giúp.

2015-10-28_fig3

Pierre Azoulay (MIT) cùng bộ môn với Christian Catalini nhưng không tham gia vào nghiên cứu lưu ý rằng phương thức phân tích này có thể giúp các nhà nghiên cứu đặt câu hỏi liệu số trích dẫn tiêu cực có giúp dự báo khả năng bị rút bài không. (Điều này hiện giờ chưa có cơ sở để kết luận)


C. Catalini et al., “The incidence and role of negative citations in science,” PNAS, doi: 10.1073/pnas.1502280112, 2015.